واژه‌نامه

آيين‌نامه:

مقرراتی که توسط فرد، گروه، با سازمانی وضع و در معرض اجرا گذاشته می‌شود. این می‌تواند هم برای راحتی اجرا و هم روشن کردن قانونی از قوانین وضع شده باشد، و یا توضیحی در مواردی باشد که اساسا قانونی وضع نشده است.

آيين‌نامه داخلی مجلس:

مجموعه‌ی مقرراتی را که توسط کمیسیون طرح و تدوین آیین‌نامه‌ی داخلی مجلس در مجلس شورای اسلامی وضع و در معرض اجرا گذاشته ‌شده، آیین نامه‌ی داخلی مجلس می‌نامند. هدف این آیین‌نامه راحت کردن اجرا و روشن ساختن قوانین داخلی مجلس است.

استرداد:

بازپس‌خواهی یا پس خواستن را استرداد می‌نامند. برای مثال، استرداد طرح و یا لایحه‌ای.  

استيضاح:

استیضاح از نظر لغوی به معنای درخواست توضیح است اما در اصطلاح سیاسی به معنای پرسش رسمی نمایندگان مجلس از رئیس جمهور، هیأت وزیران و یا یك وزیر است كه پس از ارائه توضیحات آن‌ها، باید برای ادامه‌ی كارشان از مجلس دوباره رأی اعتماد بگیرد. البته طرح استیضاح به خودی خود به مفهوم برکناری مقام مورد استیضاح نیست بلكه اولین گام در این مسیر تلقی می‌شود و چنانچه در رأی‌گیری پس از توضیحات وی، به او رأی اعتماد داده نشود، آن مقام نمی‌تواند به کار خود ادامه دهد.

اقتراع شعب:

پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه به طور مساوی به پانزده شعبه تقسیم می‌شوند و افراد باقیمانده به ترتیب از شعبه اول به بعد، یک به یک به شعب افزوده می‌شوند. به این فرایند اقتراع شعب می‌گویند که به معنی انتخاب و گزیده شدن است.

اعتبارنامه:

در اصطلاح ، نامه‌ایست كه اعضای انجمن نظار امضاء می‌كنند و وكالت كسی را به اطلاع وزارت كشور و مجلس می‌رسانند.

الحاق:

الحاق به معنی پیوست، اضافه شدن و یا ملحق کردن است. در موارد قانونی پیوست مواد جدیدی به قانون مورد نظر و یا توضیح بیشتر در باره‌ی آن است.

انصراف:

انصراف به معنی بازگشتن و بازماندن است. اما در اصطلاح سیاسی می‌تواند به معنی پشیمان شدن از انجام کاری، مانند کاندیداتوری نمایندگی مجلس یا ریاست جمهوری باشد.

تبصره:

تبصره از نظر لغوی به معنی واضح و روشن ساختن موردی‌ست. همچنین، به ماده‌ی قانون توضیحی علاوه کردن را تبصره می‌گویند که گاه برای واضح‌تر کردن ماده‌ی قانونیی لازم است.

تحلیف:

سوگند دادن را تحلیف می‌خوانند. در روز گشایش مجلس، مراسمی به عنوان مراسم تحلیف وجود دارد که در آن نمایندگان و هیات رئیسه سوگند داده می‌شوند. نمایندگان در برابر کتاب مقدس قرآن به خدا سوگند یاد می‌کنند تا پاسدار حریم اسلام، نگهبان دستاورد‌های انقلاب اسلامی و مبنای جمهوری اسلامی باشند. نمایندگان اقلیت‌های دینی این سوگند را با بیان کتاب آسمانی خود یاد می‌کنند.

شعب:

هر یک از شعب مجلس برای تمام دوره‌‌ی مجلس رسمیت دارند و وظایف و اختیارات آن‌ها عبارتند از: رسیدگی به اعتبارنامه‌ها، تعیین اعضای کمیسیون تحقیق، تعیین اعضای کمیسیون تدوین آیین‌نامه داخلی مجلس، و بررسی و تشخیص صلاحیت نامزد‌های عضویت در کمیسیون‌های تخصصی مجلس.  

شورای نگهبان:

شورایی است دوازده نفره که شش عضو آن فقهایی هستند که به حکم مستقیم رهبر کشور نصب و عزل می‌شوند و شش عضو دیگر حقوقدانانی می‌‌باشند که با معرفی رییس قوه‌ی قضاییه که خود نیز توسط رهبر کشور منصوب شده است و با تایید نمایندگان مجلس شورای اسلامی انتخاب می‌شوند.

طرح:

‌به پیشنهادات قانونی که از سوی نمایندگان مطرح می‌گردد، طرح قانونی گفته می‌شود.

قانون اساسی:

عالی‌ترین سند حقوقی یک کشور و راهنمایی برای تنظیم قوانین دیگر است. قانون اساسی تعریف کننده‌ی اصول سیاسی، ساختار، سلسله مراتب، جایگاه، و حدود قدرت سیاسی دولت یک کشور، و تعیین و تضمین‌کنند‌ه‌ی حقوق شهروندان کشور است. هیچ قانونی نباید با قانون اساسی مغایرت داشته باشد.

کاپیتولاسیون:

به معنای سازش و تسلیم است و به ‌قراردادهایی اطلاق می‌شود که به موجب آن اتباع یک دولت در قلمرو کشور دیگر، مشمول قوانین کشور خود می‌شوند و آن قوانین توسط کنسول آن دولت در محل اجرا می‌شود. 

كمیسیون‌:

به منظور بررسی، اصلاح و تكمیل لایحه‌های دولت و طرح‌های قانونی که نمایندگان و یا شوراهای عالی استان‌ها به مجلس می‌دهند و نیز به منظور تهیه و تمهید طرح‌های لازم و انجام وظایف دیگری كه بر طبق قانون به عهده مجلس گذاشته شده است كمیسیون‌هایی در مجلس تشکیل می‌گردد.

لايحه:

پیشنهادات قانونی که از سوی دولت به مجلس فرستاده می‌شود لایحه قانونی نامیده می‌شود.

ماده:

بندی از قانون را ماده می‌گویند.

مجلس خبرگان:

نام رایج دو مجلس متفاوت در تاریخ معاصر ایران است. مجلس خبرگان قانون اساسیکه برای تدوین و بررسی اولیه‌ی قانون اساسی جمهوری اسلامی تشکیل شد. و نیز مجلس خبرگان رهبری که برای گزینش و نظارت بر کار رهبر جمهوری اسلامی تشکیل شده است.

مصونیت پارلمانی:

مجموعه‌ی تدابیر قانونی که نماینده‌ی پارلمان را زیر پوشش حمایت خود می‌گیرد و از تعقیب قضایی یا اعمال پلیسی علیه وی حفاظتش می‌کند.  

مصوبه:

وقتی که یک لایحه یا طرح به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد آن را مصوبه می‌خوانند.

هیات رئیسه‌ی موقت:

انتخاب هیات رئیسه‌ی موقت در دومین جلسه‌ی علنی مجلس انجام خواهد شد. وظایف هیات رئیسه موقت، اداره‌ی جلسات مجلس تا زمان تایید اعتبارنامه دو سوم نمایندگان و اجرای انتخابات هیات رئیسه‌ی دائم و اداره‌ی امور مجلس است.  

هیات رئیسه‌ی سنی:

وظایف هیات رئیسه‌ی سنی، اداره‌ی جلسه‌ی گشایش، انجام مراسم سوگند، اقتراع شعب و اجرای انتخابات هیات رئیسه‌ی موقت است. مسن‌ترین فرد از نمایندگان حاضر به عنوان رئیس سنی و فرد بعدی به عنوان نایب رئیس و دو نفر از جوان‌ترین نمایندگان حاضر به سمت منشی معین می‌شوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می‌گیرند.

هيات رئيسه‌ی دائم:

پس از تصویب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمایندگان، هیات رئیسه‌ی موقت اقدام به انتخاب هیات ریسه‌ی دائم می‌کند. اعضای هیات رئیسه‌ی دائم برای یک سال انتخاب می‌شوند. این هیات رئیسه مرکب از رئیس، دو نایب رئیس، شش منشی و سه کارپرداز است.