وظایف نمایندگان
اختیارات و وظایف نمایندگان مجلس
نمایندگان مجلس شورای اسلامی دو وظیفهی قانونگذاری و نظارت را برعهده دارند.
الف) قانونگذاری: هر نمایندهی مجلس در روند قانونگذاری میتواند در دو مرحله نقش داشته باشد:
مرحلهی اول: پیشنهاد قانون با ارائه ی پیشنهاد در حین رسیدگی، دخالت داشته باشند:
۱ـ طرحهای قانونی که به پیشنهاد حداقل ١۵ نفر از نمایندگان در مجلس شورای اسلامی قابل طرح است.
۲ـ لایحه که توسط هیأت دولت ارائه میشود.
۳ـ طرحهای شورای عالی استانها که مطابق قانون تشکیل شورای اسلامی کشور، شورای عالی استانها حق ارائهی طرح را به مجلس دارد.
مرحلهی دوم: تصویب قانون
هر نماینده قبل از شروع بحث در مورد قانون پیشنهادی و نیز در جلسهی رسیدگی به آن میتواند به عنوان مخالف یا موافق تأثیر زیادی در تصحیح، تکمیل یا رد موضوع پیشنهادی داشته باشد و در آخر هم با رأی مثبت یا منفی خود در تصویب یا عدم تصویب طرح یا لایحه نقش بازی کند. هر طرح یا لایحه، هنگام ارائه به مجلس یا به قید فوریت اعم از سه فوریتی (در موارد خیلی فوری و نادر)، دوفوریتی، تک فوریتی و یا بهصورت عادی ارائه می شود. چنانچه با قید فوریت همراه باشد، ابتدا فوریت به بحث، بررسی و رأی گذاشته می شود و سپس برای بررسی و تصویب به کمیسیون های تخصصی ارائه می شود و پس از تصویب یا رد در کمیسیون تخصصی، به صحن مجلس جهت بررسی نهایی ارائه می شود. نمایندگان در تمام این مراحل نقش دارند.
ب) نظارت و کنترل: یکی دیگر از اصلیترین وظایف مجلس، نظارت بر تمام امور کشور است. ابزارهای مختلفی برای نظارت، کنترل و هدایت مجریان قانون وجود دارد که به آن ها اشاره میشود:
١. تذکر شفاهی: به نماینده این حق داده شده تا اگر نقض و ایرادی را در روند فعالیتهای جاری کشور مشاهده کرد، در نطق قبل از دستور مجلس، به صورت شفاهی به مسئولان مربوطه تذکر دهد. برای اعمال نظارت بر امور کشور و ایفای درست وظیفه ی نمایندگی، قانون اساسی به نمایندگان مصونیت پارلمانی اعطاء کرده است. بر این اساس، نمایندگان مجلس در راستای وظیفه ی نمایندگی، از مصونیت برخوردارند.
٢. تذکر کتبی: نماینده میتواند از رئیس جمهور یا وزیر مربوطه دربارهی هر یک از وظایف آنان سئوال کند و میتواند در خصوص موضوع مورد نظر به رئیس جمهور و یا وزیر مسئول به صورت کتبی تذکر دهد.
٣. سوال: در هر موردی که نمایندگان از وزراء یا رئیس جمهور دربارهی یکی از وظایفش سؤال کنند، آن ها موظفند در مجلس حاضر شوند و به سؤال پاسخ بدهند.
۴. استیضاح: استیضاح یکی از مؤثرترین ابزارهای نظارتی مجلس است، به طوریکه اگر نمایندگان (حداقل ده نفر) انحرافی در عملکرد وزارت خانه ای مشاهده کنند، می توانند تقاضای استیضاح وزیر مربوطه را به هیأت رئیسهی مجلس اعلام کنند. وزیر مربوطه مکلف است ده روز پس از اعلام وصول طرح استیضاح، در مجلس حاضر و به ایرادهای طراحان استیضاح پاسخ دهد. مجلس پس از استماع نظر طراحان استیضاح و پاسخ وزیر استیضاح شده، رأی اعتماد وزیر را مجدد به رأی می گذارد. چنانچه مجلس به استیضاح رأی مثبت دهد، رئیس جمهور مکلف است شخص دیگری را معرفی و چنانچه رأی مجلس منفی باشد، وزیر استیضاح شده ابقاء می شود.
ج) رای اعتماد به وزیران
رئیس جمهور پس از تشکیل هیأت وزیران باید برای هیأت وزیران خود از مجلس رأی اعتماد بگیرد.
د) حق عضویت
نمایندگان میتوانند برای عضویت در انتخابات هیأت رئیسه موقت و دایم کاندیدا شده و با کسب اکثریت آراء به عضویت هیأت رئیسه درآیند. نمایندگان هم چنین در شروع کار مجلس و برای بررسی اعتبارنامه نمایندگان باید به عضویت یکی از شعب درآیند. فعالیت شعبه ها پس از اتمام بررسی اعتبارنامه ی تمامی نمایندگان، خاتمه یافته تلقی می شود. نمایندگان براساس آیین نامه ی داخلی مجلس باید به عضویت یکی از کمیسیونهای تخصصی مجلس درآیند. انتخاب کمیسیون ها با پیشنهاد خود نمایندگان و تصویب هیأت رئیسه ی مجلس انجام می شود. عضویت در مجامع و شوراهای عالی از دیگر مسئولیت های نمایندگان است. عضویت نمایندگان در مجامع و شوراهای عالی یا براساس شخصیت حقوقی آن هاست- مثل عضویت رئیس مجلس در مجمع تشخیص مصحلت نظام یا شورای عالی امنیت ملی-، و یا براساس انتخاباتی است که در مجلس با رأی مستقیم نمایندگان انجام می شود، مثل عضویت در شورای عالی اداری یا شورای نظارت بر عملکرد سازمان صداوسیما که دو نماینده از مجلس در آن عضویت دارند.
هـ) حق اظهار نظر
هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همهی مسائل داخلی و خارجی کشور اظهار نظر کند.
٢. محدودیتهای نمایندگی
در جمهوری اسلامی وظایف و اختیارات مجلس و نمایندگان آن در چارچوب و اصول خاصی قرار دارد. برخی از آنها به شرح زیر است:
الف) شرع و موازین اسلامی
جمهوری اسلامی، نظامی بر پایهی ایمان به خدا و اختصاص حاکمیت به اوست. بر این اساس، کلیهی قوانین و مقررات باید در چارچوب موازین اسلامی باشد. نمایندگان نباید خلاف قوانین و موازین اسلامی تصمیم بگیرند یا اقدام كنند. انطباق مصوبات مجلس با شرع و قانون اساسی همانطور که قبلا هم اشاره شد بر عهده شورای نگهبان است.
قانون اساسی
قانون اساسی هر کشوری پیمان ملی آن کشور است و در صدر قوانین و مقررات آن کشور قرار دارد. براساس قوانین ایران، شورای نگهبان قانون اساسی، این مسأله را که مقررات و مصوبات مجلس از محدودهی قانون اساسی خارج نباشند، بررسی میکند؛ اما مجلس شورای اسلامی نیز نمیتواند قوانینی برخلاف قانون اساسی تصویب کند.
سیاستهای کلی نظام
بر اساس قوانین ایران، تعیین سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران بر عهدهی رهبری است که توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام تصویب و با امضای رهبری ابلاغ می شود. نمایندگان مجلس باید این سیاستهای کلی را در نظر گرفته و مصوبات و تصمیمات آنها در چارچوب این سیاستها باشد.
مصالح عمومی
نمایندگان باید همواره مصالح عمومی را بر مصالح فردی، گروهی و حزبی مقدم داشته باشند.
چشمانداز ٢۰ سالهی ایران
به تازگی، برنامهای با عنوان «چشمانداز ٢۰ سالهی ایران» به تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسیده است و نیز از سوی رهبر جمهوری اسلامی تأیید و به سازمانها، نهادها و دستگاههای اجرایی داده شده است. سیاستها و اهداف این برنامه نیز باید مورد نظر مجلس و نمایندگان باشد.
٣. ویژگیهای نمایندگی
١. ملی بودن: هر نماینده پس از انتخاب شدن توسط رأیدهندگان حوزهی انتخابیه خود، نمایندهی کل ملت بوده و در برابر همهی مردم کشور مسئول است.
٢. غیر قابل واگذاری بودن: نماینده نمیتواند سمت نمایندگی خود را به شخص حقیقی یا حقوقی دیگر واگذار کند.
تعداد نمایندگان
ایران به حوزههای مختلف انتخاباتی تقسیم و بر اساس تعداد و جمعیت آن حوزهها، تعداد نمایندگان مشخص میشود. تهران با بیشترین تعداد جمعیت در بین حوزههای انتخاباتی هم اکنون بیشترین نمایندگان انتخاباتی یعنی ٣۰ نفر نماینده در مجلس دارد. هم اکنون تعداد نمایندگان مجلس ٢٩۰ نفر است.
مدت نمایندگی
دورهی نمایندگان مجلس شورای اسلامی چهار سال است و برای این که کشور هیچ گاه بدون مجلس نباشد، انتخابات هر دوره باید پیش از پایان دورهی قبل برگزار شود.
قابل جمع نبودن نمایندگی با برخی مشاغل
نمایندگان نمی توانند شغلی جز شغل نمایندگی داشته باشند. سمتهای آموزشی در دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی شامل این حکم نمیشوند.
۴. امتیازات نمایندگی
مصونیت داوطلبان نمایندگی مجلس:
از هنگام ثبت نام برای نمایندگی مجلس تا پایان انتخابات، احضار و یا بازداشت نامزدهای نمایندگی مجلس در رابطه با اتهامات قبل از نامزدی و یا تخلفات انتخاباتی ممنوع است. بحث مصونیت پارلمانی نمایندگان بحث حقوقی پیچیدهای شده است چراکه، برخلاف نص صریح قانون اساسی، شورای نگهبان به عنوان مفسر قانون اساسی، قائل به مصونیت نمایندگان مجلس نیست.
۵. مزایای مادی نمایندگی
از جمله مزایای داده شده به نمایندگان موارد زیر است:
* هزینهی اجارهی مسکن، پیشپرداخت اجارهی مسکن: مجلس همانند تمام دستگاه های دولتی تعدادی خانه ی سازمانی دارد که در اختیار نمایندگان قرار می دهد، ولی چون تعداد آن کمتر از تعداد نمایندگان است به مابقی هزینه ی اجاره خانه را تا سقف مشخصی پرداخت می کند. این رویه خاص سیستم دولتی ایران است.
* تلفن همراه : خط تلفن همراه بدون نوبت واگذار می شود، اما پرداخت هزینه ی آن به تفکیک نماینده ی تهران و شهرستان سقف مشخصی دارد. اصل این است که نماینده اگر کار سازمانی و غیرشخصی انجام می دهد، هزینه اش پرداخت شود و نماینده، خود، مسئول پرداخت هزینه های شخصی اش باشد.
* اتومبیل : فقط آخرین مدل اتومبیل تولیدشده در داخل به قیمت تمام شده کارخانه بدون نوبت به نمایندگان به فروش میرسد.
* ورود به دانشگاه آزاد بدون کنکور
* هزینهی اجارهی دفتر نمایندگی
برنامهی کاری نمایندگان مجلس شورای اسلامی
برنامهی روزانهی ٢٩٠ نماینده مجلس شورای اسلامی، در ٢٩٠ برنامهی متفاوت قابل ارائه است. چراکه بخشی از برنامهی هر نماینده برای ایفای وظیفه یی نمایندگی، براساس سلیقه و علایق شخصی نمایندگان تدوین میشود. لذا ارائه چنین برنامهای مستلزم دریافت برنامهی روزانهی تک تک نمایندگان است. لذا این گزارش بر روی برنامهی عمومی نمایندگان تمرکز دارد.
برنامهی روزانهی نمایندگان در دو بخش برنامههای الزامی و برنامههای غیرالزامی قابل ارائه است:
الف) برنامههای الزامی:
١ـ شرکت در جلسههای رسمی علنی و غیرعلنی مجلس شورای اسلامی
مجلس شواری اسلامی هر هفته روزهای یکشنبه، سه شنبه و چهارشنبه از ساعت ٣٠/٨ تا ٣٠/١١ صبح، نشست رسمی علنی یا غیرعلنی دارد. حضور تمامی نمایندگان در این جلسهها الزامی است و چنانچه نمایندهای بیشتر از سقف مجاز غیبت غیرموجه داشته باشد، به طور خودکار استعفاداده شناخته میشود.
٢ـ شرکت در جلسههای کمیسیونهای تخصصی
هر نماینده مطابق آییننامهی داخلی مجلس، مکلف به عضویت در یکی از کمیسیونهای تخصصی مجلس و شرکت در جلسههای کمیسیون است. کمیسیونهای تخصصی مجلس در شرایط عادی روزهای یکشنبه و سهشنبه هر هفته از ساعت ٢ تا ۴ بعدازظهر جلسه دارند. هر کمیسیون نیز دارای چند کمیتهی تخصصی است که نمایندگان هر کمیسیون مجبور به انتخاب یک کمیته و شرکت در جلسههای آن کمیته هستند. هر کمیته معمولا هفتهای یک ساعت جلسه دارد. مدت زمان جلسههای کمیتهها براساس موضوعات مطرح در مجلس تنظیم میشود. به طوری که در جریان بررسی طرحها در مجلس، کمیتهها و کمیسیونهای مرتبط بر تعداد جلسهها اضافه میکنند.
٣ـ عضویت و شرکت در جلسههای مجامع، هیأتهای نظارت و شوراهای عالی
از آنجاکه یکی از عمدهترین وظایف نمایندگان مجلس، نظارت بر عملکرد نهادهای دولتی و حکومتی است، به تعداد مجامع، هیأتها و شوراهای عالی که عضویت نمایندگان در آنها پیشبینی شده است، نمایندگان به انتخاب مجلس و یا بر اساس سمتی که در مجلس دارند، مکلف به عضویت و شرکت در جلسههای آن هستند. لذا نمایندگان علاوه بر جلسههایی کاری که در داخل مجلس دارند، باید در جلسههایی خارج از مجلس نیز شرکت کنند. از جمله مهمترین مجامع، شوراهای عالی و هیأتهای نظارت میتوان به مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی امنیت ملی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی اداری، هیأت نظارت بر عملکرد صداوسیما، هیأت نظارت بر عملکرد مطبوعات و چند مورد دیگر اشاره کرد. این شوراها معمولاًً هفتهای، یا ماهی یک بار جلسه دارند که حضور نمایندگان عضو در آنها الزامی است.
ب) برنامههای غیر الزامی:
١ـ حضور در دفتر ملاقات با (مردم) موکلان
ساختمان ملاقات با نمایندگان، در کنار ساختمان مجلس در تهران ساخته شده است. تمامی نمایندگان در این ساختمان، دفتری برای ملاقات با مردم (موکلان) دارند تا با حضور در آن و ملاقات با مردم با مشکلات آنها آشنا شوند و نسبت به رفع آن اقدام کنند. میزان حضور نمایندگان در دفتر ملاقات با موکلان، در قانون مشخص نشده است و نمایندگان بر اساس سلیقهی شخصی در این دفتر حضور پیدا میکنند. ملاقات با نمایندگان در این دفترها در ساعتهایی که مجلس یا کمیسیونهای تخصصی مجلس جلسهی رسمی دارند ممنوع است، تا نمایندگان بتوانند در این جلسهها شرکت کنند.
٢ـ جلسههای همفکری با کارشناسان و متخصصان مرکز پژوهشهای مجلس
نمایندگان مجلس معمولاً در جریان بررسی و تصویب طرحها و لایحهها در جلسههایی به صورت فردی یا کمیسیونی با کارشناسان و متخصصان مرکز پژوهشهای مجلس شرکت میکنند تا بتوانند در موافقت یا مخالفت با طرحها و رای دادن از نظرات کارشناسی استفاده کنند. این جلسهها الزامی نیست ولی درحیطهی کاری نمایندگان تعریف شده است.
٣ـ شرکت در فراکسیونهای سیاسی و تخصصی
عضویت و شرکت در فراکسیونهای سیاسی و تخصصی مجلس الزامی نیست؛ ولی از آن جاکه نمایندگان معمولاً به صورت فردی تصمیمگیری و اقدام نمیکنند و اقدام آنها در دو بخش قانون گذاری و نظارت، عمدتاً به صورت جمعی نتیجهبخش است، لذا اکثریت نمایندگان برای ارائه ی خدمات شایستهتر، عضو یک یا چند فراکسیون سیاسی و تخصصی میشوند و در جلسههای آن شرکت میکنند. جلسههای فراکسیونها خارج از ساعات برگزاری جلسههای رسمی مجلس و جلسههای کمسیونها و کمیتههای تخصصی است، چراکه حضور نمایندگان در این ساعتها در جلسههای مجلس یا کمیسیونها الزامی است و آنها نمیتوانند در این ساعتها در جلسههای فراکسیونی که جنبهی فرعی دارد شرکت کنند. معمولاً جلسههای فراکسیونها صبحها قبل از تشکیل جلسههای رسمی مجلس (بین ساعت ۷ تا ٣٠/٨) یا بعد از خاتمهی جلسههای کمیسیونها (بعد از ساعت ۵ بعدازظهر) و یا در روزهای شنبه و دوشنبه که مجلس نشست رسمی ندارد، برگزار میشود تا نمایندگان بتوانند در آن شرکت کنند.
۴ـ شرکت در جلسههای غیررسمی
مجلس شورای اسلامی علاوه بر جلسههای رسمی علنی و غیرعلنی، بنا به ضرورت جلسههایی را به صورت غیررسمی برگزار میکند. این جلسهها برخلاف جلسههای رسمی از رادیو به صورت زنده پخش نمیشود، ولی گاهی علنی است یعنی خبرنگاران پارلمانی اجازه ی حضور در جلسهها را دارند و گاهی غیرعلنی است که خبرنگاران اجازه حضور ندارند و محتوای جلسه قابل انتشار نیست. حضور نمایندگان در این جلسهها الزامی نیست ولی به علت اهمیت این نشستها معمولاً نمایندگان در آن شرکت میکنند. یکی از مهمترین جلسههای غیررسمی مجلس، برگزاری نشست مشترک با هیأت دولت است.
علاوه بر موارد فوقالذکر که برنامه ی روزانه ی کل نمایندگان را در برمیگیرد، مسئولیتهای دیگری برنامهی روزانه ی نمایندگان را تشکیل میدهد که در دو بخش نمایندگان شهرستانها و نمایندگان تهران قابل تفکیک است. با این توضیح که نمایندگان مجلس شورای اسلامی، فارغ از این که متعلق به کدام حوزهی انتخابیه و یا فراکسیون سیاسی هستند، مطابق قانون آییننامهی داخلی مجلس شورای اسلامی وظیفه ی یکسانی برعهده دارند، اما در عمل نقش و وظیفهی نمایندگان تهران با نمایندگان شهرستانها یکسان نیست که این موضوع برآمده از سه عامل است:
١ـ وسعت و جمعیت تهران: وسعت و جمعیت بسیار زیاد تهران، این شهر را به یک کلانشهر تبدیل کرده است، به طوری که بیشتر مردم تهران نام و چهرهی سی نمایندهی خود را نمیشناسند، درست برخلاف شهرستانها که نمایندگان در میان مردم مشهورند، لذا انتظارات مردم به عنوان موکلان نمایندگان مجلس، از آنان متفاوت است.
٢ـ تهران به عنوان پایتخت: استقرار تمامی بدنه ی دولت از ریاست جمهوری تا وزارت خانهها و سازمانها در شهر تهران سبب شده که نمایندگان تهران حساسیت چندانی در انتخاب مدیران استانی (استان تهران) نداشته باشند. چراکه در تهران موضوعاتی چون انتخاب مدیران بومی (مدیران متولد استان) که برای نمایندگان شهرستانها خیلی اهمیت دارد، مطرح نیست و کارکرد مدیران استانی در انتخاب مجدد نمایندگان تأثیر چندانی ندارد که آنها بخواهند در انتخابشان حساسیت خاصی نشان دهند. هرچند برخی از نمایندگان تهران در این حوزه نیز حساسیت دارند و میکوشند در تعیین مدیران استانی نقش ایفا کنند.
٣ـ سرکشی به حوزههای انتخابیه: یکی از وظایف جاری نمایندگان مجلس شورای اسلامی، بازدید یا به اصطلاح سرکشی به حوزههای انتخابیه است. این وظیفه برای نمایندگان تهران چندان ملموس نیست چون آنها هر روز در حوزهی انتخابیهشان (تهران) زندگی میکنند و وسعت شهر نیز به آنها اجازه ورود به مسائل خُرد منطقهای را نمیدهد، برخلاف نمایندگان شهرستانها که گاهی مجبورند حتی در مراسم عزا و عروسی چهرههای مطرح شهر نیز شرکت کنند.
با این توضیح شرح برنامهی روزانهی نمایندگان در دو دسته قابل توضیح است:
الف) نمایندگان شهرستانها؛
ب) نمایندگان تهران
الف) نمایندگان شهرستانها
در برنامهی کاری نمایندگان روزها و هفتههایی به بازدید از حوزهی انتخابیه اختصاص یافته است. در این ایام نمایندگان شهرستانها (به استثناء نمایندگان تهران) به حوزه انتخابیهی خود مراجعه میکنند. وظایف نمایندگان شهرستانها در این ایام:
١ـ شرکت در جلسههای شورای تأمین امنیت استان
٢ـ شرکت در جلسههای شورای معاونین استانداریها
٣ـ بازدید از نهادها و دستگاههای دولتی
۴ـ بازدید از مراکز خدمات عمومی از جمله بیمارستانها، مدرسهها، و نظایر آن
۵ـ شرکت در مراسم گشایش پروژههای عمرانی
۶ـ شرکت در مراسم عزل و نصب مدیران استان
۷ـ برگزاری نشست با شخصیتهای سیاسی، علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی استان
۸ـ ملاقاتهای مردمی اعم از ملاقات با مردم در دفتر نمایندگی در شهرستانها و یا حضور در میان مردم در شهر و روستاها
ب) نمایندگان تهران
از آن جا که معمولاً نمایندگان تهران از میان چهرههای سیاسی انتخاب میشوند، وقتشان خارج از ساعتهایی که الزاماً باید در مجلس بگذرانند، صرف شرکت در جلسههای حزبی و سیاسی میشود. چرا که اکثریت مردم تهران، نمایندگانشان را حتی به اسم و چهره نمیشناسند. لذا نمایندگان تهران ترجیح میدهند به امور کلان کشوری بیشتر توجه کنند. به طوری که برخی از نمایندگان تهران نیز ترجیح میدهند رسیدگی به مشکلات موکلانشان را که به دفترشان مراجعه میکند، به مسئول دفتر خود بسپارند. مسئولان دفاتر نمایندگان در تهران نقش نامهنگاری را با مسئولان برای حل مشکل مردم تهران برعهده دارند.
بنابراین، برنامهی کاری نمایندگان تهران خارج از ساعات کاری مجلس به موارد زیر خلاصه میشود:
١ـ شرکت در جلسههای حزبی و سیاسی
٢ـ برگزاری جلسه با وزرا و معاونین رئیس جمهور و وزرا
٣ـ سخنرانی در دانشگاهها و مجامع عمومی
۴ـ بازدید و نظارت بر امور دولتی، عمومی و قضایی
برنامهی روزانه نمایندگان در روزهای ویژه
در برخی روزهای سال برنامهی روزانهی نمایندگان بهصورت ویژه تنظیم میشود که برای نمونه میتوان به ایام بررسی و تصویب قانون بودجهی سالیانه یا ایام بررسی قانون برنامهی پنج سالهی توسعه اشاره کرد. در این روزها، تمام مرخصیهای نمایندگان لغو و آنان مکلف هستند از ساعت ٨ صبح تا ۶ عصر و گاهی تا ٩ شب به صورت تمام وقت در صحن مجلس حضور داشته باشند و به بررسی و تصویب قانون بودجهی سالیانه مشغول باشند. تصویب قانون بودجهی سالیانه معمولاً پس از تصویب در کمیسیون برنامه و بودجهی مجلس، از اواخر بهمن ماه در صحن مجلس شروع و تا نیمهی اسفند ماه به طول میانجامد. همین رویه در مورد تصویب قانون برنامهی پنج ساله ی توسعه نیز تکرار میشود، با این تفاوت که این قانون هر پنچ سال به مجلس ارائه میشود.
برنامه شخصی و خارج از وظیفه نمایندگی نمایندگان
علاوه بر برنامههای الزامی و غیرالزامی نمایندگان که در راستای وظیفهی نمایندگی تعریف و بخش عمدهای از وقت آنها را پر میکند، نمایندگان در پرکردن مابقی وقت خود مختارند. برخی ترجیح میدهند بقیه وقت را نیز در حوزهی انتخابیهی خود و در میان موکلانشان بگذرانند و برخی جلسههای سیاسی و حزبی را ترجیح میدهند و برخی تدریس در دانشگاه و برخی به امور شخصی و مشاغل قبل از دورهی نمایندگی میپردازند. فعالیتهای جانبی نمایندگان را میتوان در چند دسته تشریح کرد:
١ـ عضویت در هیأت مدیرهی شرکتهای دولتی، عمومی و خصوصی
جمعی از نمایندگان مجلس در دوران تصدی نمایندگی، عضو هیأت مدیرهی یک یا چند شرکت میشوند، برخی از نمایندگان این سمت را قبل از نمایندگی داشتهاند و در دوران نمایندگی آن سمت را حفظ میکنند و برخی این عنوان را در دوران نمایندگی کسب میکنند.
٢ـ عضویت در هیات مدیرهی فدراسیونهای ورزشی
یکی از پستهای جذاب برای نمایندگان مجلس عضویت در هیأت مدیرهی فدراسیونهای ورزشی است تا از این طریق هم به توسعه ی امکانات ورزشی کمک کنند هم از این فرصت برای برقراری ارتباط با جامعه، به خصوص، جوانان بهرهمند شوند. قطعاً این پست در بالا بردن میزان شهرت آنها نیز مؤثر است.
٣ـ عضویت در شورای مرکزی احزاب
جمعی از نمایندگان (خصوصاً نمایندگان تهران) ترجیح میدهند مابقی وقتشان را در امور سیاسی و حزبی بگذرانند.
۴ـ فعالیت در سمتهای شغلی قبل از نمایندگی
بسیاری از نمایندگان ترجیح میدهند در دورهی نمایندگی، فعالیتهای حرفهای قبلی خود را قطع نکنند و به صورت پارهوقت به آن مشاغل نیز ادامه دهند. مثلاً بیشتر استادان دانشگاهها وقتی به نمایندگی انتخاب میشوند ترجیح میدهند در دوران نمایندگی نیز کلاس درس خود را حفظ کنند، یا پزشکان، روزنامه نگاران و... در دوران نمایندگی شغل قبلی خود را ادامه میدهند و این یعنی اختصاص دادن ساعتهایی از روز به حرفهی قبلی نمایندگان.
برنامهی روزانهی اعضای هیأت رئیسه مجلس
١٢ عضو هیأت رئیسهی مجلس (رئیس، ٢ نایب رئیس اول و دوم، ۶ منشی و ٣ کارپرداز مالی ـ اداری، خدمات ـ پشتیبانی و فرهنگی) در طول هفته، برنامهای نسبتاً متفاوت با دیگر نمایندگان دارند. آنها هر روز از ساعت ٨ صبح در مجلس حضور دارند و علاوه بر تنظیم دستور جلسههای هفتگی، به رسیدگی به امور نمایندگان و سازمان اداری مجلس میپردازند. ارتباط با سایر قوا و دستگاههای حکومتی، عزل و نصب رئیس مرکز پژوهشهای مجلس و سایر مدیران مالی ـ اداری، تشریفات، حراست و نظایر آن از دیگر وظایف مهم هیأت رئیسه مجلس است. برنامهی روزانه هیأت رئیسه مجلس به تفکیک سمت به طور معمول به این شرح است:
رئیس مجلس:
ـ شرکت در جلسههای مجمع تشخیص مصلحت نظام
ـ شرکت در جلسهی شورای عالی امنیت ملی
ـ شرکت در جلسهی شورای عالی انقلاب فرهنگی
ـ شرکت در جلسهی سران قوا
ـ دیدار و ملاقات با روسای پارلمانهای دیگر کشورهای و هیأتهای پارلمانی
ـ دیدار و ملاقات با اعضای هیأت دولت و رؤسای دستگاههای دولتی و عمومی
ـ دیدار و ملاقات با نمایندگان برای حل مشکلات آنها در حوزههای انتخابیه
ـ ادارهی جلسههای رسمی و غیررسمی مجلس
ـ ادارهی جلسههای هیأت رئیسه برای تعیین دستور جلسههای هفتگی مجلس
ـ بازدید از نمایشگاهها
ـ ایراد سخنرانی در دانشگاهها و مجامع عمومی و تخصصی
نواب رئیس:
ـ انجام مسئولیتهای گفته شده برای رئیس مجلس در غیاب ایشان و تقسیم کارها با رئیس مجلس
ـ رسیدگی به مشکلات کمیسیونها و حل و فصل اختلافات داخلی آنها
منشیها:
ـ قرائت دستور جلسههای مجلس
ـ بررسی و اعلام حضور و غیاب نمایندگان
ـ شمارش آرا نمایندگان در جریان تصویب طرحها و لوایح یا رأی به کابینه و استیضاح وزرا
ـ کمک به رئیس جلسه در تطابق تذکرات نمایندگان با قانون
ـ برقراری نظم جلسهها
ـ شرکت در جلسههای هیأت رئیسه
ـ ایفای نقش سخنگویی هیات رئیسه مجلس (معمولاً این وظیفه را یکی از منشیها برعهده میگیرد)
کارپرداز فرهنگی:
ـ انتخاب مدیر ارتباطات مجلس
ـ ارتباط و همکاری با رسانهها
ـ ارائه ی خدمات فرهنگی به نمایندگان
ـ شرکت در جلسههای هیات رئیسه و طرح مسایل فرهنگی و ارائه اخبار و بولتنهای خبری
کارپرداز مالی ـ اداری:
ـ رسیدگی به امور مالی ـ اداری نمایندگان
ـ شرکت در جلسههای هیأت رئیسه و ارائه مسائل مالی و اداری نمایندگان
کارپرداز خدمات و پشتیبانی:
ـ ارائه خدمات به نمایندگان از جمله خدمات ایاب و ذهاب و خدمات تشریفاتی
نوع همکاری متقابل نمایندگان و هیات رئیسه
نقش و مسئولیت سنگین هیأت رئیسه مجلس در برابر نمایندگان و سایر قوا، سبب شده که دفتر اعضای هیأت رئیسهی مجلس، به خصوص دفتر رئیس مجلس همواره شاهد حضور شماری از نمایندگانی باشد که به دلایل مختلف در آنجا حضور پیدا کردهاند و اعضای هیأت رئیسه، خود را مکلف به تامین نظر نمایندگان میدانند.
در قانون آییننامهی داخلی مجلس شورای اسلامی، استیضاح اعضای هیأت رئیسه مجلس پیشبینی شده است. یعنی نمایندگان میتوانند هیأت رئیسه را قبل از پایان دورهی یک ساله (اعضای هیأت رئیسه برای مدت یک سال انتخاب میشوند یعنی در یک دورهی چهار ساله مجلس، چهار بار نمایندگان، اعضای هیات رئیسه را از میان نمایندگان داوطلب انتخاب میکنند) مورد پرسش قرار داده و به دیگر سخن استیضاح کنند.
حضور نمایندگان در دفتر اعضای هیات رئیسه معمولا با اهداف زیر صورت میگیرد:
ـ تلاشکاری یا به اصطلاح «لابی» برای در دستور کار قرار گرفتن طرح یا لایحهای خاص
ـ لابی کردن برای سرعت بخشیدن به قرار گرفتن طرح سؤال از وزرا در دستور هفتگی مجلس
ـ مشاوره برای ارائه طرح استیضاح وزرا یا سرعت بخشیدن به اجرای طرح استیضاح وزرا
ـ هماهنگی برای ملاقات با هیاتهای پارلمانی
ـ هماهنگی برای سفرهای خارجی و دیدار با نمایندگان دیگر کشورها
ـ اخذ مرخصی
ـ دریافت خدمات مالی، اداری و پشتیبانی
ارسال به دوستان
نسخه چاپی
نسخه ساده
لینک دایمی
نظر خود را بنویسید