روزشمار مجلس در ایران از آغاز تاکنون

تاریخچه‌ای از فعالیت‌های مجلس و چگونگی پیدایش آن در ایران

• ١۴ مرداد ١٢٨۵ـ فرمان مشروطیت از سوی مظفرالدین شاه قاجار صادر شد. براساس آن مردم اجازه یافتند مجلسی مرکب از نمایندگان منتخب خود برای مشاوره در امور مهم مملکتی و نظارت بر کار وزرا تشکیل دهند.

• ١۷ شهریور ١٢۸۵ ـ نظام­نامه‌ی انتخابات مجلس شورای ملی که توسط هیأت پنج نفری تهیه شده بود، از طرف مظفرالدین شاه امضا شد.

• ١۴ مهر ١٢۸۵ ـ انتخابات مجلس شورای ملی در تهران پایان یافت و نخستین جلسه‌ی آن در کاخ گلستان با نطق مظفرالدین شاه افتتاح شد.

• ٣ آذر ١٢۸۵ ـ «روزنامه‌ی مجلس» در هشت صفحه با چاپ سربی منتشر شد. در این روزنامه علاوه بر درج اخبار خارجی و داخلی، کلیه‌ی مذاکرات مجلس شورای ملی منعکس می‌شد.

• ۸ دی ١٢۸۵ ـ قانون اساسی ایران با نام «نظام­نامه‌ی سیاسی» مشتمل بر ۵١ اصل که به تصویب مجلس شورای ملی رسیده بود، از طرف مظفرالدین شاه تصویب و امضا شد و صورت قانونی یافت. مهم­ترین اقدام مجلس اول، تدوین اولین قانون اساسی در ایران است. براساس این قانون اساسی، انتخابکنندگان و انتخابشوندگان بر مبنای طبقه و قشر انتخاب میشدند. مثل قشر خبازها که حق انتخاب شدن و انتخاب کردن داشتند. در این قانون حق انتخاب شدن و حق انتخاب کردن به زنان داده نشد، به همین دلیل حق رأی را میتوان از اولین تقاضاهای جنبش زنان در ایران به شمار آورد.

• ١٣  بهمن ١٢۸۵ ـ حاج محتشم‌السلطنه لوایح تشکیل مجلس سنا و تشکیل بانک ملی را تقدیم مجلس کرد.

• ٢٢ اردیبهشت ١٢۸۶ ـ مجلس شورای ملی قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی را که مشتمل بر ١۷۷ ماده بود، تصویب کرد.

• ٣ تیر ١٢۸۶ ـ حدود ۵۰۰ نفر از روحانیون و طلاب علوم دینی با زعامت و پیشوائی حاج شیخ فضل­الله نوری و سید احمدطباطبائی در حضرت عبدالعظیم متحصن شدند. این عده مشروطه را خلاف می‌دانستند و تقاضای حکومت «مشروعه» را داشتند.

• ١۵ مهر ١٢۸۶ ـ مجلس شورای ملی متمم قانون اساسی را مشتمل بر ١۰۵ اصل ـ در حقیقت اصول عمده‌ی قوانین اساسی ـ به تصویب رسانید.

• ٣ تیر ١٢٨۷ـ محمدعلى شاه قاجار مجلس را پس از انتشار اعلامیه‌اى با عنوان «راه نجات و امیدوارى ملت» به توپ بست. این اعلامیه، مقدمهى تبلیغاتى استبدادطلبان براى بمباران مجلس توسط نیروهای قزاق به فرمانده‌ی لیاخوف روسى بود. بدین ترتیب، پس از دو سال استقرار مشروطیت، جنبش مشروطیت متوقف شد و محمدعلی شاه قدرت را دوباره به دست گرفت. این دوره که یک سال و یک ماه طول کشید، دوره‌ی «استبداد صغیر» نامیده شد.

• ٢۸ آبان ١٢۸۷ ـ محمدعلی شاه ضمن اعلامیه‌ای متذکر شد چون پیرو احکام مقدس اسلام است و به این دلیل كه علماء مشروطیت را خلاف شریعت اعلام نموده‌اند، لذا انصراف خود را از مشروطه اعلام می‌داریم.

• ٢٣ تیر ١٢۸۸ ـ مجاهدین و مشروطه‌خواهان قوای دولتی را شکست دادند و از دروازه‌ی بهجت‌آباد وارد تهران شدند. قوای مجاهدین و مشروطه‌خواهان سپس به عمارت بهارستان رفتند، مدرسه‌ی سپه‌سالار را مرکز تجمع خود قرار دادند و در خیابان‌های تهران هم سنگربندی کردند.

• ٢۶ تیر ١٢۸۸ ـ یک کمیسیون عالی از مشروطه‌خواهان که برای سقوط محمد­علی شاه و اعاده‌ی مشروطیت تلاش می‌کردند و تعداد آن‌ها ٢۸ نفر بود انتخاب شدند و اداره‌ی امور کشور تحت نظارت آن‌ها قرار گرفت. این کمیسیون عالی در اولین جلسه‌ی خود محمدعلی شاه را به علت پناهندگی در سفارت روس، از سلطنت خلع کرد و ولیعهد سیزده ساله­ی او را، به نام احمد میرزا، به سلطنت برگزید. در همین روز دستور انتخابات دوره‌ی دوم مجلس شورای ملی صادر شد.

• ۲۴ آبان ١۲۸۸ ـ دوره‌ی دوم مجلس شورای ملی با حضور سلطان احمد‌ شاه و عضدالملک نایب‌السلطنه و سران دولت مشروطه افتتاح شد. انتخابات این دوره به صورت دو مرحله‌ای انجام گرفت و عده‌ی نمایندگان مجموعاً ١۲۰ نفر بود. در مجلس دوم پنج نفر از علمای تراز اول به انتخاب علمای نجف انتخاب شدند و اقلیت‌های زردشتی و مسیحی و کلیمی نیز نمایندگان خود را به مجلس فرستادند.

• ۲٣ خرداد ١۲۹۰ ـ مجلس شورای ملی لایحه‌ی اختیارات «مورگان شوستر» آمریکایی را تصویب کرد و به وی سمت خزانه‌دار کل ایران داد. قانون شوستر به قانون ۲٣ جوزا معروف است.

• ٣۰ آبان ١۲۹۰ ـ قانون انتخابات مجلس شورای ملی در ۵٣ ماده به تصویب رسید. به موجب این قانون، انتخابات در سراسر کشور  یک مرحله‌ای شد.

• ١٣ آذر ١۲۹٣ ـ دوره‌ی سوم مجلس شورای ملی توسط احمدشاه افتتاح شد. شاه به مناسبت آغاز جنگ جهانی مجدداً بی‌طرفی ایران را در نطق افتتاحیه‌ی خود بازگو کرد. تعداد نمایندگان این دوره مجموعاً ١١٧ نفر بودند.

• ١۷ مرداد ١٢٩٨ـ وثوق‌الدوله «قرارداد ۱۹۱۹» را با انگلستان منعقد کرد که براساس آن اختیار امور مالی و نظامی دولت ایران در دست مستشاران انگلیس قرار گرفت. وثوق‌الدوله تصمیم داشت این قرارداد را در مجلس به‌وسیله‌ی طرفداران و دست‌نشاندگان خود به تصویب برساند؛ اما بر اثر مخالفت‌های «مدرس» در مجلس و افکار عمومی، مجلس قرارداد مذکور را رد کرد و وثوق‌الدوله به‌ناچار از کار برکنار شد. به اعتقاد گروهی، سیدحسن مدرس یکی از اثرگذارترین نمایندگان در تاریخ مجلس ایران بوده است. یکی از بحث‌برانگیزترین اقدامات وی، مخالفت با جمهوری‌خواهی در ایران بود.

• ١ تیر ١٣۰۰ ـ مجلس چهارم که انتخابات آن در دوران نخست وزیری وثوق‌الدوله آغاز شده بود، افتتاح شد. احمد شاه در سخنرانی افتتاحیه‌ی خود، وعده‌ی اصلاحات داد.

• ۹ دی ١٣۰۰ ـ مجلس شورای ملی در جلسه‌ی این روز خود، عضویت ایران را در جامعه‌ی ملل تصویب کرد.

• ۲۲ بهمن ١٣۰۲ ـ مجلس دوره‌ی پنجم با سخنرانی افتتاحیه‌ی محمدحسن میرزا، ولیعهد کار خود را آغاز کرد.

• ٣۰ اسفند ١٣۰۲ ـ در جلسه‌ی علنی مجلس، مدافعین و مخالفین جمهوری سخنرانی کردند و طرح قانونی زیر تقدیم مجلس شورای ملی شد: "نظر به این‌که تلگراف عدیده‌ای که از تمام ایالات و ولایات و تمام طبقات مملکت در مخالفت با سلسله‌ی سلاطین قاجاریه و رأی به انقراض سلطنت مذکور رسیده و نظر به این­که تقریباً در تمام تلگرافات واصله، اظهار تمایل به جمهوریت شده و صراحتاً اختیار تغییر رژیم را به مجلس شورای ملی داده‌اند و چون قانوناً کافی برای تغییر رژیم نیست، امضاء­کنندگان مواد ذیل را به مجلس شورای ملی به قید فوریت پیشنهاد می‌نمائیم:
  

• ماده‌ی اول ـ تغییر رژیم مشروطه به جمهوریت.
• ماده‌ی دوم ـ اختیار دادن به وکلای دوره‌ی پنجم تا در قانون اساسی موفق مصالح مملکت در رژیم تجدید نظر نمایند.
• ماده‌ی سوم ـ پس از معمول شدن نتیجه‌ی آراء عمومی، رژیم به وسیله‌‌ی مجلس شورای ملی اعلام شود.»

• ۲ فروردین ١٣۰٣ ـ جلسه‌ی علنی مجلس شورای ملی برای اعلام جمهوریت تشکیل شد. عده‌ی زیادی از روحانیون و اصناف در میدان بهارستان اجتماع کردند و علیه جمهوری و سردارسپه شعار ‌دادند. در نتیجه، بین مردم و نظامیان زدوخورد شدیدی روی داد.

• ۶ فروردین ١٣۰٣ ـ در تهران و شهر‌ها مخصوصا‌ً اصفهان، مشهد، قم مخالفت با جمهوری اوج گرفت و سیل تلگراف به مجلس شورای ملی سرازیر شد. رهبری مخالفت با جمهوری را روحانیون عهده‌دار بودند.

• ٩ آبان ١٣٠۴ـ ماده واحده‌ای به صورت طرح در مجلس مطرح شد که در آن خلع سلسله‌ی قاجاریه از سلطنت و سپردن حکومت موقت به رضاخان درخواست شد. پس از شش روز بحث و گفت­وگو، مجلس «رضا پهلوی» را به پادشاهی ایران انتخاب و سلطنت را در خانواده‌ی او موروثی اعلام کرد.

• ١۹ تیر ١٣۰۵ ـ مجلس ششم افتتاح شد.

• ١۴ مهر ١٣۰٧ ـ دوره‌ی هفتم مجلس شورای ملی افتتاح شد.

• ١۴ آبان ١٣۰۹ ـ مجلس هفتم پایان یافت. در دوره‌ی هفتم قوانین مهمی مانند تأسیس بانک ملی، بانک فلاحتی، تغییر واحد پول از نقره به طلا، الغای امتیاز اسکناس، یک‌پارچگی لباس، تأسیس کارخانه‌ها، ساختن راه‌آهن، و راه‌های شوسه به تصویب مجلس رسیدند.

• ۲۵ آذر ١٣۰۹ ـ مراسم افتتاح دوره‌ی هشتم قانون‌گذاری طی تشریفاتی برگزار شد.

• ۲۵ اسفند ١٣١١ ـ نهمین دوره‌ی مجلس شورای ملی با تشریفات خاص افتتاح شد.

• ١۵ خرداد ١٣١۴ ـ مراسم افتتاح دوره‌ی دهم مجلس شورای ملی انجام گرفت.

• ۲۰ شهریور ١٣١۶ ـ یازدهمین دوره‌ی مجلس شورای ملی افتتاح شد.

• ١٠ دی ١٣١۶ـ قانون تقسیمات کشور ابلاغ شد. در آبان ١٣٠۶ مجلس قانون جدید تقسیمات کشوری را تصویب کرد و اختیار تغییر در آن را به هیئت وزیران سپرد. بر اساس این مصوبه ایران به شش استان تقسیم شد. این شش استان عبارت بودند از: استان شمال غرب، استان غرب، استان شمال، استان جنوب، استان شمال شرق و استان مکران.( این تقسیم‌بندی شش­گانه تنها دو ماه دوام آورد و در دی ماه همان سال تقسیمات کشور به ده استان و ۴٩ شهرستان و ٢٩٠ بخش تغییر یافت. این استان‌ها عبارت بودند از:  استان یكم: زنجان، قزوین، ساوه، سلطان آباد، رشت، شهسوار،استان دوم: قم، كاشان، تهران، سمنان، ساری، گرگان، استان سوم: تبریز، اردبیل)

• ٢۶ فروردین ١٣١٨ـ دوازدهمین دوره‌ی قانون‌گذاری در سوم آبان ١٣١٨ توسط رضا شاه افتتاح شد و در ٩ آبان همان سال رسمیت یافت. در اواخر دوره‌ی دوازدهم، علی­رغم بی‌طرفی دولت ایران در جنگ، نیروهای شوروی از شمال و نیروهای بریتانیا از جنوب به ایران حمله کردند. پانزده لشکر ارتش رضاشاه تقریباً بدون هیچ مقاومتی در مقابل یورش خارجی تسلیم شدند، و شهرهای اصلی ایران از جمله تهران به اشغال درآمدند. بعد از اشغال ایران، بریتانیا رضا شاه را از سلطنت برکنار کرد و به تبعید فرستاد. رضا شاه در یک مراسم تشریفاتی استعفا داد و فرزندش محمدرضا پهلوی به سلطنت رسید.

• ۲۵ شهریور ١٣۲۰ ـ جلسه‌ی فوق­العاده‌ی مجلس شورای ملی تشکیل شد. محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر، استعفا داد و کناره‌گیری رضاشاه و سلطنت محمدرضا پهلوی را اعلام کرد.

• ۲۲ آبان ١٣۲۰ ـ سیزدهمین دوره‌ی مجلس شورای ملی گشایش یافت. انتخابات دوره‌ی سیزدهم در آخرین روزهای سلطنت رضاشاه انجام شد و اکثریت نمایندگان مجلس سیزدهم همان نمایندگان دوره‌ی قبل بودند.

• ١۴ اسفند ١٣۲۲- انتخابات دوره‌ی چهاردهم مجلس شورای ملی برگزارشد و دکتر محمد مصدق به عنوان نماینده‌ی اول مردم تهران برگزیده شد.

• تیر ١٣۲۶ ـ مجلس پانزدهم بامداد شروع به کار کرد.

• ۲۰ بهمن ١٣۲٨ ـ دوره‌ی اول مجلس سنا و دوره‌ی شانزدهم مجلس شورای ملی هم­زمان کار خود را آغاز کردند.

• اسفند ١٣٣٠ـ طرح ملی شدن صنعت نفت توسط مجلس سنا تأیید و توسط محمدرضا شاه امضا شد. در جلسه‌ی مورخ ٢۴ اسفند مجلس، از ١٣١ نماینده تنها ٩۵ نفر در جلسه حضور یافتند و گزارش کمیسیون نفت را به اتفاق آراء تأیید کردند. مجلس سنا هم در ٢٩ اسفند گزارش مجلس را تصویب کرد. به این ترتیب، نفت ایران پس از مبارزات پرشور مردم با رهبری دکتر محمد مصدق به پیروزی رسید و مقرر شد که کلیه عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری نفت در دست دولت قرار گیرد.

• ٧ اردیبهشت ١٣٣١ ـ مجلس دوره‌ی هفدهم گشایش یافت.

• ۲٧ اسفند ١٣٣۲ ـ مراسم گشایش دومین دوره‌ی مجلس سنا و هجدهمین دوره‌ی مجلس شورای ملی انجام گرفت.

• ١۰ خرداد ١٣٣۵ ـ نوزدهمین دوره‌ی قانون‌گذاری افتتاح شد.

• ۲١ اسفند ١٣٣۸ ـ لایحه‌ی اصلاحات ارضی که از چندی قبل در مجلس شورای ملی مورد بحث و گفت‌وگو بود مورد تصویب قرار گرفت.

• ١١ اسفند ١٣٣۹ ـ بیستمین دوره‌ی مجلس شورای ملی رسمیت یافت و مجلس کار خود را آغاز کرد.

• ١۵ مهر ١٣۴١ـ لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در هیأت دولت ایران به تصویب رسید. بر اساس این لایحه، زنان برای نخستین بار اجازه شرکت را در انتخابات و نامزد شدن برای انتخابات پیدا ‌کردند. پس از تصویب لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی توسط هیأت دولت ـ كه از مفاد آن بود: حذف قسم به قرآن كریم برای نمایندگان و حذف قید اسلام برای انتخاب‌شوندگان ـ مراجع قم ازجمله آیت‌الله روح‌الله خمینی تلگرافی خطاب به نخست‌وزیر وقت، امیر اسدالله علم ارسال کردند و به این وسیله، اعتراض خود را به شاه رساندند. نخست‌وزیر در تاریخ ١٠ آبان ماه سال ١٣۴١ این تصویب‌نامه را ملغی کرد و مراجع تقلید نیز طی اعلامیه‌هایی پایان غائله را اعلام و از مردم تشكر كردند.

• ١۴ مهر ١٣۴۲ ـ بیست و یکمین دوره‌ی مجلس شورای ملی گشایش یافت. شاه درباره‌ی انقلاب سفید خود سخن گفت.

• ١٣ مهر ١٣۵۶ ـ بیست و چهارمین دوره‌ی مجلس شورای ملی با نطق شاه افتتاح شد.

• ١۹ مرداد ١٣۵٧ ـ دولت جعفر شریف‌امامی پس از چند جلسه مذاکرات مختلف، سرانجام در مجلس شورای ملی رأی اعتماد گرفت.

• ۹ مهر ١٣۵٧ ـ دولت لایحه‌ای به مجلس داد، به موجب این لایحه راهپیمایی و گردهمایی بدون اجازه‌ی قبلی ممنوع شد.

• ١۴ مهر ١٣۵٧ ـ نشست مجلس‌های شورای ملی و سنا توسط شاه و فرح دیبا همسرش گشایش یافت. شاه در نطق افتتاحیه گفت: به منظور تأمین آزادی و آگاهی هرچه بیشتر عموم بود که به باز شدن فضای سیاسی همت گماشته شد. ناآرامی‌ها به توسعه‌ی آزادی خللی وارد نمی‌کند. اشتباهات و سوء­استفاده‌هایی که باعث ایجاد نارضایی‌ها شده بود، در توسعه‌ی بحران فعلی سهم مؤثری داشتند.

• ۲۵ مهر ١٣۵٧ ـ دولت شریف امامی در مجلس شورای ملی استیضاح شد.

• ۲٧ آبان ١٣۵٧ ـ دولت غلامرضا ازهاری از مجلس شورای ملی رأی اعتماد گرفت.

• ١۰ دی ١٣۵٧ ـ در جلسه‌ی مشترک مجلس شورای ملی و مجلس سنا به دولت شاپور بختیار رأی تمایل داده شد.

• ۲١ دی ١٣۵٧ ـ شاپور بختیار، ضمن معرفی اعضاء کابینه، رئوس برنامه‌های فوری دولت خود را اعلام کرد. وی یادآور شد سیاست خارجی ایران تغییر خواهد کرد. رئوس برنامه‌ی فوری دولت در ١٧ مورد عنوان شد که اول انحلال ساواک و آخر ایجاد امنیت اجتماعی بود.

• ۴ بهمن ١٣۵٧ ـ شاپور بختیار لایحه‌ی انحلال سازمان اطلاعات و امنیت کشور و هم­چنین لایحه‌ی مربوط به نحوه‌ی تعقیب نخست‌وزیران و وزیران و طرز تشکیل هیأت منصفه را تسلیم مجلس کرد. بختیار طی سخنرانی در مجلس گفت: من هیچ‌گاه سنگر قانون اساسی را ترک نخواهم گفت.

• ۷ خرداد ١٣۵٩ ـ اولین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی افتتاح شد. به همین مناسبت، این روز، روز قانون و آغاز هفته‌ی مجلس اعلام شده است. انتخاب اولین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی در فاصله‌ی یکسال پس از پیروزی انقلاب سال ۵۷، در ٢۴ اسفند ١٣۵٨ برگزار شد. بدین ترتیب با برگزاری مرحله دوم و انتخابات میان دوره‌ای مجموعا ۲۶۳ نماینده به مجلس راه یافتند. میزان مشارکت مردم در این انتخابات در حدود ١١میلیون نفر گزارش شد.

از جمله اقدامات جنجالی مجلس اول، تصویب عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر و تصویب آزادی گروگان‌های سفارت آمریکا بود. اکبر هاشمی رفسنجانی اولین رئیس مجلس شورای اسلامی بود. با توجه به ترکیب نمایندگان، می‌توان مجلس اول را متنوع‌ترین و سیاسی‌ترین مجلس در طول جمهوری اسلامی تا به امروز خواند. البته این تنش‌ها حتی به درگیری‌های فیزیکی در مجلس نیز انجامید. از مهم­ترین درگیری‌های مجلس اول حمله به علی‌اکبر معین‌فر در حین نطق پیش از دستور و هم­چنین به هم زدن سخنرانی مهندس مهدی بازرگان بود. از جمله مشکلات مجلس اول ناامنی کشور به دلیل مشكلات ابتدای انقلاب و شروع جنگ ۸ ساله‌ی ایران و عراق بود. طی چهار سال، ۳۲  نفر  از نمایندگان مجلس ترور و به قتل رسیدند. علاوه برآن، ترور مسئولان مملکتی و جایگزینی نمایندگان به جای آن‌ها باعث استعفای ۱۷ نفر از نمایندگان شد. سیدمحمد خاتمی، سیدعلی خامنه‌ای، مصطفی چمران، احمد توکلی، احمد ناطق نوری،محمدعلی رجایی   و محمدجواد باهنر ازجمله‌ی این افراد بودند.

• ۶ فروردین ١٣۶٣ـ انتخابات دومین دوره‌ی مجلس در ٢۶ فروردین ١٣۶٣ برگزار شد. برگزاری انتخابات این دوره با تصرف بخش‌هایی از مناطق مرزی كشور توسط نیروهای عراق مصادف بود، اما انتخابات حوزه‌های جنگ‌زده برای مهاجرین آن شهرها در حوزه‌های مجاور برگزار شد. در این دوره بیش از ١۵ میلیون نفر در انتخابات شركت كردند. فعالیت مجلس در این دوره به شدت تحت‌الشعاع جنگ قرار داشت. علاوه بر این، برخی از مسائل سیاست خارجی چون تداوم كشمكش با آمریكا و جنگ با عراق نیز از دل‌مشغولی‌های مجلس دوم بود. اکبر هاشمی رفسنجانی در این دوره هم ریاست مجلس شورای اسلامی را برعهده داشت.

• ١٩ فروردین ١٣۶۷ ـ در این سال که آخرین سال جنگ ۸ ساله‌ی ایران و عراق بود، بیش از ١۶ میلیون نفر به پای صندوق‌های رأی رفتند تا نمایندگان مجلس سوم را انتخاب كنند. موضوع سازندگی ویرانه‌های جنگ دل ‌مشغولی این مجلس بود. مهدی کروبی ریاست مجلس سوم را به عهده داشت.

• ١٣۶۷- اعزام داوطلبانه‌ی جمعی از نمایندگان مجلس سوم به جبه‌های جنگ از رویدادهای این مجلس به شمار می‌آید.

• ٢۷ تیر ١٣۶۷ـ با اعلام پذیرش قطعنامه‌ی ۵٩۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد توسط آیت­الله خمینی، جنگ ایران و عراق پس از هشت سال متوقف شد.

• ٢۴ اردیبهشت ١٣۶٨ـ نزدیک به ده سال پس از تصویب اولینقانون اساسی  جمهوری اسلامی، آیت‌الله خمینی در ٢۴ اردیبهشت ١٣۶٨ در نامه‌ای خطاب به رئیس‌جمهور وقت، سیدعلی خامنه‌ای، هیأتی متشکل از ٢٠نفر از رجال مذهبی و سیاسی و هم­چنین پنج نماینده به انتخاب مجلس شورای اسلامی را مأمور بازنگری و اصلاح قانون اساسی کرد که ریاست این گروه را آیت‌الله علی مشکینی بر عهده داشت.

علاوه بر پایان جنگ، این دوره با مرگ آیت‌الله خمینی نیز همراه بود. درگذشت وی در ١۴خرداد ١٣۶٨ به اطلاع عموم رسید.

تغییرات در نظر گرفته شده توسط شورای بازنگری قانون اساسی در تاریخ ٨ مرداد ١٣۶٨به همه‌پرسی گذارده شد و به تأیید اکثریت آرا رسید.

• ٢١ فروردین ١٣۷١ـ انتخابات مجلس چهارم برگزار شد و بیش از ١٨میلیون نفر در انتخابات شركت كردند. موضوع سازندگی هم­چنان در رأس دستور كارهای مجلس این دوره بود. ریاست این دوره‌ی مجلس به عهده‌ی علی ­اکبر ناطق نوری بود.

انتخابات مجلس چهارم، با حذف بی‌سابقه‌ی بیشتر نامزدهای منسوب به جناح چپ (مجمع روحانیون مبارز و سازمان مجاهدین انقلاب) توسط شورای نگهبان، که جناح اکثریت، در سه مجلس گذشته را تشکیل می‌دادند، بدون رقابتی جدی بین دو جناح سنتی چپ و راست برگزار شد و به‌صورت طبیعی، جناج راست در غیبت رقیب سیاسی خود، اکثریت مطلق مجلس چهارم را در دست گرفت. در این دوره، اندك نامزدهای تأیید صلاحیت ­شده‌ی جناح چپ در اعتراض به رد صلاحیت‌ها از شرکت در انتخابات انصراف دادند و برای مدت‌ها خانه‌نشین شدند.

• ١٨ اسفند ١٣۷۴ـ پنجمین دوره‌ی انتخابات مجلس با حضور بیش از ٢۴میلیون نفر برگزار شد. مقابله با برخی از مسایل خارجی هم­چون افزایش فشارهای آمریكا و اروپا، به‌ویژه پس از اعمال تحریم‌های آمریكا علیه ایران، مهم‌ترین موضوع مجلس پنجم بود.

اعلام نامزدی علی ­اکبر ناطق نوری، رئیس وقت مجلس برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری، و حمایت اکثریت مجلس از وی، تمام نگاه‌ها را متوجه مجلس کرده بود.

• ٢ خرداد ١٣۷۶- انتخابات ریاست جمهوری با رقابت میان علی ­اکبر ناطق نوری و سیدمحمد خاتمی برگزار شد و خاتمی به عنوان نامزد جنبش اصلاحات در ایران با آرای بسیار چشمگیری به پیروزی رسید. با شکست ناطق نوری، فضای مجلس پنجم به کلی دگرگون و گمانه‌زنی‌ها برای چگونگی ارتباط و همكاری قوای مقننه با اکثریتی از محافظه‌کاران و قوه‌ی مجریه با ترکیبی یک­دست از اصلاح‌طلبان آغاز شد. اما مجلس پنجم در اولین آزمون، یعنی جلسه‌ی رأی اعتماد به کابینه سیدمحمد خاتمی نشان داد که نمی‌خواهد و یا نمی‌تواند در مقابل دولت بایستد. در این جلسه، مجلس به تمامی وزرای پیشنهادی خاتمی رأی اعتماد داد. هرچند، در فاصله‌ای کوتاه با استیضاح عبدالله نوری وزیر کشور، که رهبر اقلیت همین مجلس بود، نشان داد که سر سازگاری با دولت اصلاحات ندارد.

• ١١ اردیبهشت ١٣۷۸- استیضاح عطاء­الله مهاجرانی، وزیر فرهنگ دولت خاتمی، به­رغم تلاش گسترده‌ی جناح اکثریت مجلس ناکام ماند. مهاجرانی در حالی برای بار دوم از این مجلس ر­أی اعتماد گرفت که جمعی از طرفداران آیت­الله مصباح یزدی کفن‌پوشان در مدرسه‌ی فیضیه‌ی قم خواستار برکناری او شده بودند. همراهی فراکسیون مستقل­ه‌ای مجلس پنجم به رهبری طه هاشمی،  نماینده‌‌ی‌ وقت قم و عضو هیأت رئیسه‌ی مجلس، با فراکسیون اقلیت این مجلس به رهبری مجید انصاری نماینده‌ی وقت تهران، اصلی‌ترین عامل شکست پروژه‌ی استیضاح مهاجرانی بود. هرچند نطق محکم مهاجرانی و دفاع خاتمی از عملکرد وی نیز، عامل مهمی درکسب رأی اعتماد مجدد او از این مجلس بود.

• ١۶ تیر ١٣۷۸- اصلاحیه قانون مطبوعات، به­رغم مخالفت شدید دولت، روزنامه‌نگاران و آزادی‌خواهان به تصویب مجلس پنجم رسید. این مصوبه کشور را وارد چالشی بزرگ به نام ١۸ تیر یا «حادثه‌ی کوی دانشگاه تهران» کرد.

• ١٣ دی ١٣۷۸- فراکسیون اقلیت مجلس پنجم در اعتراض به طرح اصلاح قانون انتخابات، که در دستور کار مجلس قرار گرفته بود، برای اولین بار در تاریخ مجلس شورای اسلامی اقدام به آبستراکسیون کردند. با این اقدام که جلسه‌ی رسمی مجلس  را از رسمیت انداخت و اعتراض شدید علی ­اکبر ناطق نوری، رئیس وقت مجلس، را به همراه داشت؛ طرح اصلاح قانون مطبوعات از دستور کار مجلس خارج شد.

• ٢٩ بهمن ١٣۷٨ـ انتخابات ششمین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی در بهمن ١٣۷٨با حضور حدود ٢۷میلیون نفر برگزار شد. درستی انتخابات این دوره با بی‌میلیشورای نگهبان  و باطل کردن حدود ۷۰۰ هزار رأی مردم تهران و ابطال آراء شماری از حوزه‌های انتخابیه همراه شد. در نتیجه‌ی این اقدام شورای نگهبان، نامزدهای جریان ملی ـ مذهبی را، که موفق به کسب اکثریت آراء شده بودند، از ورود به مجلس بازماندند. یكی از این افراد دکتر علی­رضا رجایی‌، کاندیدای مردم تهران بود، که در شمارش اولیه‌ی آراء موفق به کسب اکثریت آراء شد، ولی در نتیجه‌ی ابطال ۷۰۰ هزار رأی مردم تهران، از ورود به مجلس بازماند و به جای وی، دکتر غلامعلی حداد عادل که در شمارش اولیه جایی در میان منتخبان نداشت، به مجلس راه یافت. در برخی دیگر از حوزه‌ها نیز دخالت شورای نگهبان باعث تغییر منتخب واقعی شد که این اقدام با واکنش اکثریت نمایندگان مجلس ششم روبه‌رو شد، به ‌طوری‌ که مجلس ششم در بررسی اعتبارنامه‌ی نمایندگان از تأیید اعتبار نمایندگانی که به اعتقاد آنها با دخالت مستقیم شورای نگهبان به مجلس راه یافته بودند، سرباز زد. اما اکثریت مجلس در مواجهه با اعتبارنامه‌ی دکتر حداد عادل و علی اکبر محتشمی‌پور که وضعیتی مشابه نمایندگان رداعتبارشده داشتند، با اغماض برخورد و اعتبارنامه‌ی آن­ها را تصویب کرد.از دوره‌ی ششم مجلس شورای اسلامی می‌توان به عنوان یکی از جنجالی‌ترین و بحث‌‌برانگیز‌ترین دوره‌‌های مجلس یاد کرد. ازآغاز مجلس ششم تا پایان آن درگیری و تنش‌های بسیاری بین نمایندگاناصلاح‌طلب و محافظه‌کار در صحن علنی مجلس اتفاق افتاد. اکثر مصوبات این مجلس از سوی شورای نگهبان مردود اعلام و بارها نمایندگان اصلاح‌طلب آن توسط نهادهای قضایی و نظامی تهدید شدند. مجلس اصلاح‌طلب ششم بسیاری از سیاست‌های داخلی ایران، از جمله عملکرد رهبری و نهادهای تابعه وی را به شدت مورد انتقاد قرار داد. در این دوره،محافظه‌کاران با اتکا به اهرم‌های تحت کنترل خود نظیر قوه‌ی قضائیه، نسبت به احضار و محاکمه‌های پیاپی و حتی بازداشت نمایندگان و در نهایت رد صلاحیت گسترده‌ی آنان اقدام کردند.این مجلس به مجلس اصلاحات معروف شد و رئیس مجلس در این دوره مهدی کروبی بود.
  

• ١۶ مرداد ١٣۷٩ـ کوشش نمایندگان اصلاح‌طلب برای اصلاح قانون مطبوعات درمجلس شورای اسلامی با حکم رهبر، سیدعلی خامنه‌ای، متوقف شد. اما سرنوشتی که این اقدام با دخالت آیت‌الله علیخامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی و نیز مخالفت شدید محافظه‌کاران پیدا کرد، بهنمونه‌ای کامل و تمام‌عیار از سرنوشت اقدامات و مصوبات بعدی مجلس ششم بدلشد. در حقیقت در تمام دوره چهارساله‌ی مجلس ششم،هم دولت و هم نمایندگان اصلاح‌طلب کوشیدند با ارائه‌ی لوایح و طرح‌هایمتعدد، نظیر تعریف جرم سیاسی، هیأت منصفه، منع شکنجه، پیوستن ایران بهکنوانسیون‌های جهانی، محو کلیه‌ی اشکال تبعیض علیه زنان و منع شکنجه، اصلاح قانون انتخابات و تبیین اختیارات رئیس جمهوری، قوانینی را در راستای تفسیری که از مفهوم توسعه‌ی سیاسی داشتند تصویب کنند؛ اما تقریباً تمامی این مصوبات هرگز نتوانستند از فیلتر نظارتی شورای نگهبان تحت نظر رهبری بگذرند. در این دوره، شورای نگهبان در اقدامی بی‌سابقه حتی بسیاری از مصوبات غیرسیاسی مجلس را مردود اعلام کرد که می‌توان از رد طرح اعطای دو درصد از درآمد صدا وسیما از محل پخش آگهی‌های تبلیغاتی قبل از مسابقات ورزشی به فدراسیون‌های مربوطه، نام برد. شورای نگهبان آن را مغایر شرع اعلام و از تصویب آن جلوگیری کرد.

• ٢۷ تیر١٣٨٠ ـ نامه‌ی  اعتراض‌آمیز ١۵٩ تن از نمایندگان مجلس در خصوص صدور حکم برائتعاملان فاجعه‌ی کوی دانشگاه که مصادف با سالگرد این حادثه نیز بود، در صحن علنی مجلس قرائت شد. در این نامه خطاب به رئیس قوه‌یقضائیه، نمایندگان خواستار رسیدگی مجدد و عادلانه به این پرونده شدند.

• ١٣ مرداد ١٣٨١ـ بیش از ١۵١ تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی طی نامه‌ای که در جلسه‌ی علنیخوانده شد، نسبت به آمران و عاملان سیاست‌ها و روش‌هایی که مملکت را بهسراشیب ناامیدی، یأس و نا‌خرسندی می‌کشاند، هشدار دادند.

• ٢١ دی ١٣٨٢ـ به دنبال رد صلاحیت حدود ٢۵۰۰ نفر از نامزدان انتخابات مجلس هفتم که شامل ۸۰ نماینده­ی وقت نیز می‌شد، تعدادی از نمایندگان در محل مجلس دست به تحصن زدند. آنان علت تحصن خود را دفاع از عنصر جمهوریت نظام خواندند که به اعتقاد ایشان در پی اقدامات شورای نگهبان در حال تباهی بود.

• ١٣ بهمن ١٣٨٢ - در ادامه‌ی تحصن، ١٠٨نماینده‌ی اصلاح‌طلب در اعتراض به رد صلاحیت‌ها از سمت نمایندگی استعفا و متن استعفایشان تقدیم هیأت رئیسه شد، که به‌صورت نمادین طرح استعفای پنج نفر از آنان در صحن مجلس مطرح و با استعفای چهار نفر از آنان به نام‌های: فاطمه حقیقت‌جو، محسن آرمین و بهزاد نبوی موافقت و با استعفای رجبعلی مزروعی مخالفت شد.

• اسفند ١٣٨٢ـ انتخابات هفتمین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی با حضور بیش از ٢٣ میلیون نفر برگزارشد. ردصلاحیت‌های گسترده‌ی مجلس هفتم انتقادات فراوانی در میان قشر‌های مختلف جامعه، مخصوصاً فعالان سیاسی و روشنفکران برانگیخت. اکثر ردصلاحیت‌شدگان را اصلاح‌طلبان تشکیل داده بودند. ردصلاحیت اصلاح‌طلبان یکی از مهم­ترین دلایلی بود که مجلس هفتم دوباره به کنترل محافظه‌کاران با عنوان تازه‌ی «اصول‌گرایان» درآمد. مقابله با مشكلات اقتصادی و اجتماعی، تصویب پروتكل الحاقیه، تلاش برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی از مهم­ترین موضوعاتی بود که پس از شروع به کار این دوره‌ی مجلس در دستورکار نمایندگان قرار گرفت. غلامعلی حداد عادل ریاست این دوره‌ی مجلس را به عهده داشت.

برخلاف تحلیل ناظران و آگاهان سیاسی و به رغم اینکه اکثریت مجلس را محافظه کاران تشکیل می دادند، ولی این مجلس به تعدادی از وزرای دولت محافظه‌کار محمود احمدی نژاد رای اعتماد نداد. به طوری که احمدی نژآد مجبور شد برای وزارتخانه‌یی چون وزارت نفت، چند بار وزیر معرفی کند.

مخالفت نمایندگان زن این مجلس هم­چون عشرت شایق و فاطمه آلیا با حقوق زنان یکی دیگر از مشخصه‌های مجلس هفتم بود.

• ٢۸ فروردین ١٣۸۷- مجلس هفتم، شاهد پدید‌ه‌ای بود كه در تاریخ مجالس پس ازانقلاب اسلامی، سابقه نداشته است. در این روز، به حد نصاب نرسیدن شمارنمایندگان مجلس،‌ باعث شد تا مجلس از تشكیل جلسه صحن حتی با تأخیر بازماند. این اتفاق حتی در دوران جنگ نیز رخ نداده بود.

• ٢۴ اسفند ١٣٨۶ـ دوره‌ی اول انتخابات هشتمین مجلس شورای اسلامی برای انتخاب٢٩٠نمایندهمجلس شورای اسلامی برگزار شد. انتخاب بیش از٨٠ نماینده، به دور دوم کشیده شد که در ۶ اردیبهشت ١٣٨۷برگزار شد. بیش از ۷ هزار نفر، در مهلت قانونی ثبت نام، به مراکزدولتی مربوطه مراجعه و نامزد تصدی این مسئولیت شدند. از این تعداد،تنها ۴۵٠٠ نفر، تایید صلاحیت شدند. گفته شد که میزان مشارکت مردم ایران در انتخابات حدود ۶۵ درصد بوده ‌است.در این دوره از انتخابات، چهارفهرست مهم از نامزدهای حزبی ارائه شد که عبارت بودند از :١ـجبهه‌ی متحد اصول‌گرایان ٢ـائتلاف اصلاح‌طلبان  ٣ـحزب اعتماد ملی ۴ـ ائتلاف فراگیر اصول‌گرایان.در دور دوم انتخابات در تهران، ١٠ اصلاح‌طلب و ١٢ اصول‌گرا به رقابت پرداختند که منجر به پیروزی ١٠ اصول‌گرا و یک اصلاح‌طلب شد. ریاست این دوره‌ی مجلس به عهده‌یعلی لاریجانی  است.

فراکسیون اصول‌گرایان، اکثریت و فراکسیون خط امام (اصلاح‌طلبان) اقلیت این مجلس را در اختیار دارند. اختلاف آراء اکثریت و اقلیت به‌گونه‌ای نیست که اقلیت بتواند تأثیر بر روند کاری مجلس بگذارد، ولی از آن­جا که در فراکسیون اکثریت دو طیف، طرفداران لاریجانی و طرفداران احمدی‌نژاد، وجود دارد فراکسیون اقلیت می‌تواند در برخی موارد از شکاف موجود میان این دو طیف استفاده و خواسته‌های سیاسی خود را به کرسی بنشاند.