پروتکل اختیاری میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی

پروتکل اختیاری میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی
مصوبه 26 دسامبر 1966/ قطعنامه A 2200 قدرت اجرایی بنابر ماده 49، 23 مارس 1976

کشورهای عضو این پروتکل
با توجه به دستیابی به اهداف حقوق مدنی و سیاسی (که از این پس میثاق نامیده می‌شود) و انجام مقررات آن، مقتضی است به کمیته حقوق بشر (که از این پس کمیته نامیده می‌شود) که بنا بر بخش چهارم میثاق دایر گردیده است، اختیار داده شود تا شکایات افرادی را که مدعی هستند قربانی نقض هر یک از حقوقی‌اند که در میثاق آمده است، را دریافت دارد و به طریقی که در این پروتکل مندرج است (آن شکایات) را مورد رسیدگی قرار دهد. به قرار زیر پذیرفته‌اند که:

ماده یکم
کشورهای عضو میثاق (حقوقی، مدنی) که طرف عضو این پروتکل می‌شوند، صلاحیت کمیته را در دریافت و رسیدگی کردن به شکایات افرادی که تابع (پیرو حوزه قضاوت آن کشور) خود  می‌باشند و (آن افراد) مدعی هستند که قربانی نقض هر یک از حقوق مندرج در میثاق از طرف (آن) کشور شده‌اند را برسمیت بشناسند.

کمیته شکایت هیچ کشوری را که عضو پروتکل نیست، مورد رسیدگی قرار نخواهد داد.

ماده دوم
پیرو مقررات ماده 1، افرادی که مدعی هستند هر یک از حقوق آنان که در میثاق معین شده است نقض گردیده و آنها تمام مراحل (چاره‌اندیشی) موجود قوانین داخلی را طی کرده‌اند، می‌توانند شکایت کتبی خود را جهت رسیدگی به کمیته ارسال دارند.

ماده سوم
کمیته بموجب این پروتکل شکایت بدون نام ( و امضاء) و یا (شکایتی را که) تشخیص دهد از حق ارائه این نوع شکایات، سوء استفاده شده است و یا (شکایاتی که) با مقررات این میثاق مطابقت نداشته باشد را ناپذیرفتنی اعلام  می‌دارد.

ماده چهارم
1- پیرو مقررات ماده 3، کمیته هر شکایت ارائه شده ای را بموجب این پروتکل و دعوی (فردی) که مدعی است مورد نقض هر یک از مقررات میثاق قرار گرفته است را به اطلاع کشورطرف پروتکل  می‌رساند.
2- ظرف 6 ماه کشور دریافت کننده (شکایات) توضیحات و یا اظهارات روشن کننده موضوع و تدابیری را که احتمالا در مورد آن اتخاذ کرده است را بطور کتبی به کمیته ارائه خواهد داد.
 
ماده پنجم
1- کمیته نظر به تمام اطلاعات کتبی که بوسیله فرد و یا کشور عضو ارائه شده است، بموجب این پروتکل به رسیدگی (شکایت) خواهد پرداخت.
2- کمیته هیچ شکایتی را مورد رسیدگی قرار نمیدهد مگر آنکه معلوم گردد که:
الف) همان موضوع  تحت رسیدگی دیگر آئین دادرسی تحقیقاتبین‌المللی یا آئین نامه ای قرار ندارد.
ب) فرد (شکایت کننده) کلیه تدابیر داخلی موجود را پیموده است. این قاعده در جائیکه درخواست چاره جوئی و (اجرای قوانین داخلی) بطور غیر معقولی طولانی  می‌باشد، اجرا نخواهد شد.
3- کمیته بموجب این پروتکل در مواقع رسیدگی به شکایات جلسات محرمانه تشکیل خواهد داد.
4- کمیته نظرات خود را به کشور عضو مربوطه و فرد (شکایت کننده) اطلاع خواهد داد.
 
ماده ششم
کمیته بموجب ماده 45 میثاق خلاصه فعالیت‌های خود را تحت این پروتکل در گزارش سالانه خود منعکس خواهد کرد.

ماده هفتم
تا هنگامیکه دستیابی به اهداف قطعنامه (xv) 1514،  مصوبه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در تاریخ 4 دسامبر 1960 در مورد اعلامیه اعطای استقلال به کشورها و مردم مستعمرات محقق گردد، مقررات این پروتکل به هیچ عنوان حق شکایتی را که این مردمان بوسیله منشور سازمان ملل و یا دیگر اسناد و میثاق‌های بین‌المللی (منعقد شده) تحت نظر سازمان ملل متحد یا موسسات تخصصی به آنها اعطا شده است را محدود نمی‌کند.

ماده هشتم
1- این پروتکل برای امضاء هر کشوری که میثاق (حقوق مدنی و سیاسی) را امضاء کرده است، مفتوح می‌باشد.
2- این پروتکل تابع به تصویب هر کشوری است که میثاق (حقوق مدنی و سیاسی) را تصویب کرده است و یا با آن موافقت کرده‌اند. اسناد مصوب نزد دبیر کل سازمان ملل متحد سپرده خواهد شد.
3- این پروتکل برای ورود و ملحق شدن هر کشوری که میثاق (حقوق مدنی و سیاسی) را تصویب و یا قبول کرده است، مفتوح می‌باشد.
4- ورود و ملحق شدن بوسیله سپردن سند الحاقی نزد دبیر کل سازمان ملل متحد به اجرا در می‌آید.
5- دبیر کل سازمان ملل متحد کلیه کشورهائی که این پروتکل را امضاء کرده‌اند و یا به آن ملحق شده‌اند را از سپردن هر سند تصویبی یا الحاقیه ای، آگاه خواهد کرد.
 
ماده نهم
1- پیرو به قدرت اجرائی درآمدن میثاق، این پروتکل سه ماه پس از تاریخ سپردن دهمین سند تصویب یا الحاق نزد دبیر کل سازمان ملل متحد، قدرت اجرایی پیدا خواهد کرد.
2- برای هر یک از کشورهایی که بعد از سپردن دهمین سند تصویب یا الحاق، این پروتکل را تصویب کرده‌اند و یا به آن ملحق شده‌اند، سه ماه پس از تاریخ سپردن سند تصویب یا الحاق آن کشور، قدرت اجرایی پیدا خواهد کرد.
 
ماده دهم
مقررات این پروتکل، بدون هیچگونه محدودیت و یا استثنائی به کلیه واحدهای تشکیل دهنده کشورهای متحده (فدرال) گسترش و توسعه خواهد یافت.

ماده یازدهم
1- هر کشور عضو این پروتکل می‌تواند اصلاحیه‌ای پیشنهاد کند و آن را نزد دبیر کل سازمان ملل متحد بسپارد. سپس دبیرکل اصلاحیه‌های پیشنهادی را به کشورهای عضو این پروتکل ابلاغ خواهد کرد و درخواست  می‌کند که آنها به او اطلاع دهند که آیا مایل هستند کنفرانسی از کشورهای عضو با هدف بررسی کردن و اخذ رای طرح‌های پیشنهادی تشکیل گردد؟ هر گاه حداقل یک سوم کشورهای عضو مایل به تشکیل چنین کنفرانسی باشند، دبیر کل، کنفرانسی تحت نظر سازمان ملل متحد تشکیل خواهد داد. هر اصلاحیه‌ای که به اکثریت آرای کشورهای عضو حاضر و رای دهنده در کنفرانس پذیرفته شود (آن اصلاحیه) برای تصویب به مجمع عمومی ملل متحد تقدیم خواهد شد.
2- اصلاحیه‌ها زمانی قدرت اجرایی پیدا خواهند کرد که به تصویب مجمع عمومی ملل متحد و پذیرش (رای اکثریت) دو سوم کشورهای عضو این پروتکل و مطابق پروسه قانونی آن کشورها پذیرفته شده باشد.
3- هنگامی که این اصلاحیه ها قدرت اجرایی پیدا کردند برای کشورهایی که آن را پذیرفته‌اند، الزامی خواهد شد. دیگر کشورهای عضو کماکان به مقررات این پروتکل و هر اصلاحیه قبلی که پذیرفته‌اند، ملزم خواهند بود.

ماده دوازدهم
1- هر کشور عضو  می‌تواند هر زمان خاتمه (عضویت) خود را به این پروتکل بوسیله‌ی یادداشت کتبی خطاب به دبیر کل سازمان ملل، اعلان دارد. خاتمه عضویت سه ماه پس از تاریخ وصول یادداشت به دبیر کل اجرا می‌شود.
2- خاتمه عضویت (خروج از میثاق) به ادامه‌ی اجرای مقررات این پروتکل و هر شکایتی که به موجب ماده 2 قبل از تاریخ به اجرا درآمدن خاتمه عضویت، ارایه شده باشد، خللی وارد نمی‌کند.
 
ماده سیزدهم
صرف نظر از تذکرات موجود در بند 5 ماده 8 این پروتکل، دبیر کل سازمان ملل تمام کشورهای مذکور در بند I ماده 48 میثاق را از امور ویژه زیر آگاه خواهد کرد:

الف: امضاء‌ها، مصوبه‌ها و الحاقیه‌ها طبق ماده 8
ب : تاریخ قدرت اجرائی پیدا کردن این پروتکل طبق ماده 9 و تاریخ قدرت اجرایی پیدا کردن اصلاحیه‌ها طبق ماده 11
ج : خاتمه عضویت‌ها (خروج از میثاق) طبق ماده 12

ماده چهاردهم
1- متن‌های چینی، انگلیسی، فرانسه، روسی و اسپانیایی این پروتکل از اعتبار مساوی برخوردار است و در بایگانی سازمان ملل متحد سپرده خواهد شد.
2- دبیر کل سازمان ملل متحد رونوشت گواهی شده این پروتکل را به تمام کشورهای مذکور در ماده 48 میثاق ارسال خواهد نمود.