در ماهی که گذشت: خرداد ۱۳۸۶

زندانیان سیاسی

خبرسازترین رویدادی که در این ماه به وقوع پیوست، بازداشت دکتر هاله اسفندیاری، مدیر« بخش خاورمیانه‌ی مرکز بین‌المللی پژوهشگران وودرو ویلسون » مستقر در واشنگتن، در هشتم ماه مه بود. هاله اسفندیاری به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» بازداشت و به زندان اوین منتقل شد. خانم اسفندیاری که دارای گذرنامه و حقوق شهروندی هر دو کشور آمریکا و ایران است، در آذر ماه سال 1385به تهران سفر کرده بود تا با مادر 93 ساله‌ی خود دیدار کند. چندی بعد، در اوایل دی ماه، در مسیر حرکت وی به سوی فرودگاه برای خروج از ایران، اتومبیل حامل وی مورد سرقت گروهی نقابدار واقع شد و کلیه‌ی اموال وی، از جمله مدارک شخصی و گذرنامه‌هایش به سرقت رفت. هنگامی که او برای تجدید گذرنامه‌ی خود اقدام کرد، مورد بازجویی‌های سنگین و طولانی توسط ماموران وزارت اطلاعات قرار گرفت که خواستار توضیحات دقیق و گسترده در مورد نحوه و میزان فعالیت‌های وی بودند. از آن پس، روزنامه‌ی محافظه‌کار «کیهان» وی را در چندین مورد متهم به جاسوسی برای آمریکا و اسراییل و تلاش در جهت سازمان‌دهی انقلاب مخملی در ایران کرده است. هاله اسفندیاری این اتهامات را رد کرده است. در همین پیوند، در تاریخ 19 اردیبهشت ماه، سازمان دیده‌بان حقوق بشر با انتشار بیانیه به شدت نسبت به پیگرد و حبس هاله اسفندیاری اعتراض کرد. در همان تاریخ، سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی آمریکا نیز بازداشت و حبس وی را مورد اعتراض قرار داد و اعلام کرد که چنین اقداماتی از طرف دولت ایران، مشکلات متعددی برای اتباع «دو ملیتی» آمریکا و بستگان آنان ایجاد می‌کند. باراک اوباما و هیلاری کلینتون، نامزدهای دور آینده‌ی ریاست جمهوری آمریکا نیز، در همراهی با سناتورهای ایالت مریلند، باربارا میکولسکی و بنجامین کاردین، در 21 اردیبهشت ماه خواستار آزادی فوری هاله اسفندیاری شدند.

   

از سوی دیگر، رابرت لوینسون، مامور اسبق اف. بی. آی.، در تاریخ 17 اردیبهشت ماه در ایران آزاد شد. او آخرین بار در 21 اسفند ماه گذشته در جزیره‌ی تفریحی کیش دیده شده بود. در 28 فروردین ماه، خانم شیرین عبادی، برنده‌ی جایزه‌ی صلح نوبل، از دولت ایران خواست که مدارک و گذرنامه‌ی نازی عظیما، را به وی بازگرداند. نازی عظیما، خبرنگار و تهیه‌کننده‌ی برنامه‌ی رادیویی «رادیو فردا» در دی ماه سال گذشته برای دیدار بستگانش به ایران سفر کرده بود و در بدو ورود، گذرنامه‌ی وی توسط ماموران فرودگاه ضبط شده بود. مسئولان «رادیو فردا»، وابسته به «رادیو آزادی، رادیو اروپای آزاد» از آن پس مکررا خواستار عودت گذرنامه‌ی این همکار خود و بازگشت وی به کار شده‌اند؛ اما تاکنون ترتیب اثری از طرف مقامات ایرانی به این درخواست‌ها داده نشده است.

 

حقوق زنان

در 29 فروردین ماه، دادگاه انقلاب اسلامی، اتهامات تازه‌ای را علیه آزاده فرقانی، دانشجو و کوشش‌گر حقوق زنان، مطرح کرد. فرقانی در حال گذراندن دوره‌ی دوساله‌ی حبس تعزیری خود بود که اندکی پیش‌تر توسط همین دادگاه به آن محکوم شده بود. به گفته‌ی آزاده فرقانی که از جمله فعالان «کارزار جمع‌آوری یکی میلیون امضا» برای برابری حقوق زنان با مردان است، وی به صورت تلفنی احظار و تفهیم اتهام شده و هیچ‌گونه حکم رسمی یا مدرک چاپی در اختیار او قرار نگرفته است.

 

همچنین، دادگاه انقلاب اسلامی تهران، دو کوشش‌گر حقوق زنان، فریبا داودی مهاجر و سوسن طهماسب را نیز، به جرم شرکت در اجتماع مساملمت‌آمیز زنان، به‌ترتیب به چهار سال و دو سال زندان محکوم ساخت. دو کوشش‌گر دیگر، نوشین احمدی خراسانی و پروین اردلان نیز- به جرم «اقدام علیه امنیت ملی- در اواسط اردیبهشت ماه به سه سال زندان محکوم شدند. در 10 اردیبهشت ماه، وب‌سایت «کارزار جمع‌آوری یک میلیون امضا» برای پنجمین بار طی هشت ماه گذشته فیلتر و بسته شد.

 

مبارزه با بدحجابی

طرح برخورد با بدحجابی تحت نام «ارتقای امنیت اخلا‌قی جامعه و جلوگیری از هنجارشکنی» از روز شنبه 1 اردیبهشت در سراسر ایران آغاز شد. از اوایل اردیبهشت ماه (روزهای پایانی ماه آوریل)، نیروهای پلیس در ایران با بیش از شانزده هزار زن و صدها مرد برخورد کرده و به عموم مردم در مورد رعایت حجاب اسلامی هشدار دادند. فروشگاه‌ها و آرایشگاه‌ها نیز مورد خطاب قرار گرفته و از فروش پوشش‌های «غیراسلامی» و اصلاح موی مردان به شیوه‌ی«غربی» منع شدند. در طول چند هفته‌ی گذشته، مردم ایران و جهان شاهد برخورد شدید نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی با زنان و جوانان بی‌دفاعی که خواستار آزادی پوشش خود هستند شدند. این اقدامات نیروی انتظامی مورد حمایت رییس جمهوری و برخی از مقامات دیگر، از جمله امامان جمعه‌ی تهران و شیراز قرار گرفت. پیرو این وقایع، دانشجویان پسر در دانشگاه شیراز نسبت به فشار نیروهای انتظامی در زمینه‌ی رعایت پوشش دست به اعتراض زدند. گویا بر اساس مقررات جدید، دانشجویان پسر از پوشیدن پیراهن‌های آستین کوتاه در داخل خوابگاه‌های خود نیز منع شده‌اند. همزمانی این اقدامات با آغاز ماه مه و روز جهانی همبستگی با کارگران جهان، این نظر را نیز مطرح می‌کند که امسال، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی، طبق برنامه‌ی از پیش تعیین شده‌ای، در کنار تعرض به بی‌حجابی، در واقع دست به سرکوب فعالین عرصه‌های مختلف زده‌اند تا با این تمهید بتوانند به ارعاب مردم و سرکوب اعتراضات کارگران بپردازند. آیت‌الله شاهرودی، رییس قوه‌ی قضاییه، با توجه به میزان اعتراضاتی که در داخل و خارج از کشور نسبت به اقدامات و نحوه‌ی برخورد نیروهای انتظامی برانگیخته شده است، نسبت به نتایج منفی این فشارها هشدار داد.

 

اعدام

در 24 اردیبهشت ماه، 15 مرد در مشهد به جرایمی مرتبط با حمل و پخش مواد مخدر به دار آویخته شدند. در زاهدان نیز مردی به جرم پخش مواد مخدر اعدام شد. همچنین، مردی در شهر اهر به جرم قتل به دار آویخته شد. در 8 اردیبهشت ماه، مرد دیگری به جرم قتل در بندر عباس اعدام شد، و 5 مرد نیز به جرم پخش مواد مخدر در راوان کرمان اعدام شدند. در همین حال، روز 25 فروردین ماه، با حکم شورای‌عالی قضایی، راه گریزی برای قاتلان با حربه‌ی «مهدور‌الدم شناختن و قتل مردم با ظن جرایم اخلاقی» گشوده شد. در این روز، 6 متهم قتل‌های اخلاقی کرمان در سال 2002 (که طی آن چندین زن و مرد بی‌گناه به دست اشرار کشته شدند) در دفاع از خود مطرح کردند که پنداشته بودند مقتولین دارای فساد اخلاقی هستند و آن شکنجه‌ها و قتل‌ها را بر مبنای فتوای یکی از روحانیون بلندپایه مرتکب شده‌اند. بر اساس برخی شایعات، روحانی بلندپایه‌ی مذکور، کسی نیست جز آیت‌الله مصباح شیرازی (استاد و مراد محمود احمدی‌نژاد.)

بر اساس گزارش سازمان عفو بین‌الملل، منتشره در 6 اردیبهشت ماه 2007، در سال 2006، 177 نفر در ایران اعدام شده‌اند.

 

آزادی مطبوعات

در 24 اردیبهشت ماه، روزنامه‌ی مشهور «شرق» پس از حدود 9 ماه‌ ممنوعیت نشر و تعطیلی، مجددا پروانه‌ی انتشار گرفت و با تحریریه‌ای متفاوت از پیش به بازار نشریات بازگشت. در همین حال، روزنامه‌ی «هم‌میهن» نیز پس از توقف چندین ماههی خود منتشر شد و محمد قوچانی، سردبیر و بخشی از تحریریه‌ی «شرق» را به همکاری با خود جذب کرد.

 حداقل 7 دانشجو در پیوند با چاپ کاریکاتوری شبیه به آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در برخی نشریات منسوب به فعالان دانشجویی دانشگاه امیرکبیر، به زندان افکنده شدند. بازداشت‌شدگان اعلام کردند که تصاویر پخش شده تقلبی است و با استفاده از ترکیب کاریکاتوری مجهول و لوگوی نشریات دانشجویی، به منظور پاپوش‌دوزی برای دانشجویان مبارز و منتقد، توسط عوامل بسیج دانشجویی و نیروهای امنیتی ساخته و پرداخته شده است. نیک‌آهنگ کوثر، کارکاتوریست مشهور مقیم کانادا، با انتشار کاریکاتور مذکور روشن کرد که آن کارکاتور درواقع از آثار قدیمی اوست، با مدل قرار دادن آیت‌الله مصباح یزدی، که توسط افرادی در آن تغییراتی داده شده تا به آیت‌الله خامنه‌ای شبیه شود و مورد سوءاستفاده قرار گیرد. با این حال، بدون توجه به دفاعیات دانشجویان و افشاگری‌های دیگر، کلیه‌ی نشریات دانشجویی در محاق تعطیل قرار گرفتند.

 

در هفته‌ی سوم اردیبهشت ماه، مجلس شورای اسلامی ورود خبرنگاران شبکه‌ی تلویزیونی «الجزیره» را به صحن مجلس ممنوع کرد. غلامعلی حداد عادل، رییس مجلس، این ممنوعیت را نتیجه‌ی توهین به آیت‌الله سیستانی، رهبر شیعیان عراق، در یکی از برنامه‌های این شبکه‌ی تلویزیونی اعلام کرد. وی افزود که این ممنوعیت تا زمانی که شبکه از این بابت پوزش نطلبد به قوت خود باقی خواهد ماند. همچنین سایت خبری «بازتاب» (وابسته به مهدی رضایی، رییس اسبق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)، پس از بازگشایی‌ آن در اسفند ماه سال گذشته، برای دومین بار از طرف دولت ممنوع اعلام شد. این اقدام دولت ظاهرا پس از بازبینی مطالب و محتوای سایت و "دریافت انتقادات نسبت به درج مطالبی در نقد سیاست‌های رییس جمهوری، محمود احمدی نژاد" صورت گرفت. در میانه‌ی اردیبهشت ماه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات جمهوری اسلامی اعلام کرد که از آن پس کلیپ‌های ویدیویی یا صوتی با محتوای «غیراخلاقی» در تلفن‌های همراه را فیلتر خواهد کرد. در 30 فروردین ماه، حداقل شش موزیسین از هنرمندان «موسیقی زیرزمینی» ایران بازداشت شدند. برخی از آنان سپس با سپردن تعهدی مبنی بر «عدم تولید و نشر غیرقانونی آثار موسیقی غربزده» آزاد شدند.

 

معلمان

 در پی اعتصاب کوتاه معلمان در 27 فروردین ماه، در اعتراض به دستگیری چندین تن از همکاران‌شان، مدارس متعددی در سراسر ایران تعطیل شد. در منطقه‌ی کردستان تقریبا تمامی مدارس تعطیل شد. در همین روز، علی‌اکبر باغانی، رهبر اتحادیه‌ی معلمان، بازداشت شد. 12 اردیبهشت ماه، علیرضا هاشمی، دبیرکل انجمن آموزگاران ایران، توسط وزارت آموزش و پرورش به سه ماه محرومیت از تدریس محکوم شد. پیش‌ از این نیز وی به جرم شرکت در تظاهرات اعتراضی نسبت به سیاست‌ها و اقدامات این وزارتخانه، مدتی را در زندان به‌سر برده بود. همچنین به گزارش خبرگزاری سازمان دیده‌بان حقوق بشر کردستان (HCMMK)، در 12 اردیبهشت ماه، تعدادی از معلمان و دبیران از جمله اقبال دهزنی، ناصر رحیم پور (مدرس دانشگاه پیام نور)، شهرام برقی جانی، عبید زاده و ابراهیم زاده از سوی نیروهای انتظامی و نیروی یگان ویژه (ضد شورش) مورد ضرب و شتم و جرح قرار گرفتند. در همان حال رییس آموزش و پرورش ضمن دعوت از نیروهای انتظامی و امنیتی برای مقابله با تجمع کنندگان، برای مدتی حدود یک هزار نفر از معلمان معترض را در حیاط ساختمان آموزش و پرورش شهرستان محبوس کرد. فرهنگیان معترض طی روزهای پس از این وقایع با تهیه‌ی طوماری نسبت به برخورد اهانت‌آمیز رییس آموزش و پرورش سقز و برخورد خشونت‌آمیز نیروهای یگان ویژه اعتراضه‌ای آماده و برای مقامات ذیربط ارسال کردند.

 

به گزارش انجمن دفاع از زندانیان سیاسی وحقوق بشر ایران ، روز 12 اردیبهشت، روز معلم، حدود 1000 نفر جلوی اداره ناحیه‌ی 3 کرج جمع شدند تا فریادشان را به گوش جهانیان و دیگر همکاران خود برسانند. در این مراسم نمایندگان معلمان درخصوص زندانیان معلم صحبت کردند و خواهان آزادی آنان شدند. آن‌ها همچنین از مجلس انتقاد کردند و اعلام کردند که "مجلسیان نماینده‌های ما نیستند. نمایندگان واقعی ما همان افرادی هستند که در زندان به سر می برند." همچنین طوماری برای آزادی معلمان و توسط جمع امضا شد.

 

دانشجویان 

در پی درگیری‌هایی میان دانشجویان اصلاح‌طلب و دانشجویان تندرو و بسیجی بر سر نشر نشریاتی که به ادعای گروه دوم، در آن‌ها به اسلام اهانت شده بود، سردبیر یکی از نشریات دانشجویی در دانشگاه امیرکبیر در هفته دوم اردیبهشت ماه بازداشت شد. روز 16 اردیبهشت ماه تظاهراتی در حمایت از دانشجویان بازداشتی و در اعتراض به اعمال نیروهای انتظامی و بسیجی که با حمایت دولت تحت عنوان «دانشجو» به دانشگاه‌ها صفوف دانشجویان رخنه‌ کرده‌اند، برگزار شد. پیش‌تر، در 5 اردیبهشت ماه ، یک سخن‌گوی انجمن دانشجویان مسلمان در دانشگاه امیرکبیر به جرم انجام مصاحبه‌ای با یکی از رسانه‌های خارج از کشور دستگیر شده بود.