ستایش از هنر ایران در موزه بریتانیا

نمایشگاه «شاه عباس» که تا چهاردهم ژوئن امسال ادامه خواهد داشت، با همکاری «بنیاد میراث فرهنگی ایران» در بریتانیا برپا شده است. در این نمایشگاه، در کنار آثارگرد آمده از از موزه‌های مختلف بریتانیا، آثاری نیز از موزه‌ی ملی ایران و سایر موزه‌ها و کتابخانه‌های دنیا- همچون «کتابخانه‌ی ملی روسیه»- به امانت گرفته و گنجانده شده است. این آثار شامل فرش، نقاشی، خط و ظروف مختلف مربوط به دوره‌ی صفوی است.

شاه عباس صفوی دوره‌ی جدیدی را در ایران رقم زد و تشیع را که در دوره‌ی «شاه اسماعیل صفوی» به مذهب رسمی ایران بدل شده بود، گسترش بسیار داد. مدیر موزه‌ی بریتانیا معتقد است شاه عباس غرور را به ایرانیان بازگرداند و آثار هنری فوق‌العاده‌ای در دوره‌ی او پدید آمد. وی شاه عباس را اولین نماینده‌ی ایران در دوران مدرن در اروپا می‌داند که چرخ تجارت با اروپا را به حرکت درآورد و اصفهان را به محلی برای تجارت با بازرگانان اروپایی، چینی و هندی تبدیل کرد. از شاه عباس در نمایشنامه‌های شکسپیر با نام «صوفی» یاد شده است.

معماری بی‌نظیر دوره‌ی صفوی هم از نظر برگزارکنندگان نمایشگاه دور نمانده و اسلایدهایی از بناهای ستایش‌برانگیز ساخته شده در این دوره مانند مسجد شاه، مسجد شیخ لطف‌الله و بارگاه امام علی بن موسی‌الرضا، امام هشتم شیعیان به نمایش درآمده است. این اسلایدها برای مخاطب ایرانی، خاطره‌انگیز و برای مخاطب فرنگی چشم‌نواز است.

از جمله آثار دیدنی این نمایشگاه «علم فولادی» است که با طرح‌های ظریف و نوشته‌های سربی زیبا، توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. این اثر از موزه‌ی رضا عباسی ایران به عاریت گرفته شده است.

اما آثاری از هنر این دوره که متعلق به خود موزه‌ی بریتانیا و مجموعه‌داران انگلیسی است، شاید برای محققان ایرانی پراهمیت به شمار آید: «تنگ برنجی با گردن بلند» از جمله آثار متعلق به موزه‌ی بریتانیا، «شمعدان برنجی» از مجموعه‌ی شخصی «یانی پتسوپولوسف» در لندن، که جلوه دیگری از ظرافت‌های آثار این دوره در حیطه‌ی نقش‌پردازی را بر روی فلز نشان می‌دهد یا «شمشیر فولادی» از مجموعه‌ی «دکتر رابرت الگود» که تصویری را از آمیزش مذهب و هنر در آن دوران به نمایش می‌گذارد.

«صلیب نقره‌ای حضرت عیسی» که از موزه‌ی وانک اصفهان به امانت گرفته شده، هم جلوه‌ی دیگری را از هنر مذهبی آن دوره - این بار نه در خدمت مذهب شیعه- در مقابل چشم بازیدکنندگان قرار می‌دهد. در دوره‌ی شاه عباس، ارامنه فرصت یافتند تا در جلفای اصفهان سکنی گزینند و به خلق آثار هنری ویژه‌ی خودشان بپردازند.

 از آثار به نمایش‌درآمده‌ی این نمایشگاه، قرآنی است که حسین بن علی، امام سوم شیعیان آن را امضا کرده و شاه عباس آن را وقف بارگاه امام هشتم شیعیان کرده است.

در دوره‌ی صفوی مکه و مدینه تحت سلطه‌ی امپراتوری عثمانی بود. در نتیجه، شاه عباس سعی داشت زیارت قبر «علی بن موسی‌الرضا» را در مشهد به جای حج سالانه جا بیاندازد. طراح اصلی بارگاه امروزی امام رضا، «علیرضا عباسی» معروف است که در دوره‌ی شاه عباس آن را بنا کرد.  

«رضا عباسی» و «میرعماد»، دو هنرمند بزرگ این دوره هستند که آثاری از آنها در نمایشگاه مورد بازدید علاقه‌مندان قرار گرفته است.

جدای از ظروفی که اشکال گوناگونی از هنر این دوره را به بینده نشان می‌دهند (و از موزه‌های مختلف گردآمده‌اند)، مینیاتورهای رضا عباسی نیز چهره‌ی ستایش‌برانگیزی را از هنر ایران در این نمایشگاه به نمایش گذاشته است. همچنین گزیده‌ی خوشنویسی‌هایی که به نمایش گذاشته شده‌اند، تصویری کلی را از حرکت این هنر ویژه‌ی ایرانی برای بازدید کنندگان ارائه می‌کند.

کتاب قطوری به قلم «شیلا کتبی» درباره‌ی این نمایشگاه به طرز نفیسی از سوی موزه‌ی بریتانیا چاپ شده است. همچنین، طبق معمول دیگر نمایشگاه‌های این موزه، وسایل دیگری نظیر دفترچه، لیوان، رو میزی، قلم و جاقلمی با طرح‌ها و نقاشی‌های دوره‌ی صفوی تولید شده و به بازدیدکنندگان فروخته می‌شود.

برنامه‌های متنوع دیگری در کنار این نمایشگاه برگزار می‌شود مانند نمایشگاه کوچکی از آثار «خسرو حسن‌زاده» درباره‌ی جهان‌پهلوان «غلامرضا تختی».

چندین سخنرانی و سمینار درباره‌ی هنر ایران از دیگر برنامه‌های جنبی این نمایشگاه است که به‌تدریج در حال برگزاری است. 

افزون بر اینها، در حاشیه‌ی این نمایشگاه، برنامه‌ی کمدی «هادی خرسندی»، مراسم خانوادگی نوروز و نمایش مستند شاه عباس برگزار شد.